Orrua

"PJ Harvey?", by Ur Apalategi

2008-11-10T05:58:00.000-08:00

Argian topaturiko komentario hau asko gustatu jat... eta ezin hemen eskegitzeko tentazioari eutsi. Zer iruditzen, Ebilio??

"Katixa, aitortzen dut Patxi Lopezek P. J. Harvey entzuten zuela errebelatu duzunean –Interneten irakurrita– nahasdura une bat izan dudala. Sexy-a eta guzti iruditu zait hautagai sozialista, Juanjo. Argitxo bat piztu zait garunaren zoko batean. Eta pixka bat kosta zait argitxo hori lokalizatzea, ulertzea zergatik piztu zaidan.

Garai ez hain urrun batean denek zuten erlijio bera, medikuntza mota bakarra zegoen, elikadura ere betikoa eta bakarra zen –zegoenarekin osatua–, eta eskaintza urria izanki aisialdiak ere berdintsuak ziren denentzat –kirol mota bera, filme eta liburu mota bera–. Maitasuna ere eredu bakarrekoa zen, noski, eta aurrekodifikatua. Besteengandik –banaka nahiz talde gisa– desberdintzeko zenuen modu bakarra, hortaz, ideologia zen. Politikoki desberdina izateko aukerarik egon bazegoen izan ere, artean utopiek zutik baitzirauten. Ismoak, asko izateaz gain, irmoak ziren (anarkismoa, karlismoa, nazionalismoa, komunismoa, kapitalismoa, troskismoa, antimilitarismoa, pazifismoa, katekismoa, frankismoa…). Laburbiltzeko, ondare kultural amankomuna genuen –beno, hain zaharra ere ez naiz eta ulertzen da “gu” hau erretorikoa dela, ezta ?–, baina ondare bakar horren interpretazio kontrajarriak genituen.

Orain justu alderantzizkoa gertatzen da. Politikoki denok gara... errealistak. Beste arloetan, aldiz, oparotasunak ez dauka mugarik, ez bada irudimenarena berarena. Izpirituaren bazka, esaterako, orotarikoa da. Hainbesterainokoa ezen katolizismoa classic etiketarekin aurkezten baitzaigu ondoan ugaldu diren aldakien oihanean ez gaitezen galdu: erlijio lighta (budismoa), “kafeina gabea” –katolizismoan erritoak bakarrik kontsumitzen dituena, morala bazter utziz–, cherry erlijioa –New Age-ak ekarritakoak–, “Zero” erlijioa... Eta gainontzeko arloetan beste hainbeste gertatzen da: edonork asma dezake terapeutika berri bat bost minututan, bi aldiz gauza bera jateak sakonki deprimitzen gaitu, eta Internetek Alejandriako liburutegia –eta Borgesena bera ere– txiki utzi ditu. Azkenik, sexu jardueren katalogoari dagokionean Kamasutraren ehun posturak aitzinsolas izatera igaro dira.

Egoera honen aurrean, kontua ez da jada besteengandik desberdintzea –gure gustuek eta joerek uneoro desberdintzen baikaituzte arlo guztietan–, baizik eta besteekiko loturak aurkitzea. Eta aukera guztien sare erraldoiaren arlo batean edo bestean gure antzeko gustuak dituen norbaitekin topo egiten dugunean giza-lotura baten posibilitatearekin amets egiten hasten gara. “Azkenean aurkitu dut aldi berean Schoppenhauer eta M-ak taldearen lehen bi diskoak gustukoak dituen beste norbait”. Orduan kontaktuan jartzen gara, e-mail bat igorriz edo mezu bat utziz bere Facebook orrian, txateatzera pasatzen gara, telefonoz hitzordu bat jartzen dugu –aurretik argazkiak trukaturik zuhurrak baldin bagara, ala, emozio bortitzen adiktoak izanez gero, bestearen aurpegia ezagutu gabe–, elkartzen gara kafetegi batean, zinemara joaten gara bigarren aldian, afaltzeko geratzen gara hirugarrenean, zorte askorekin –edo benetan biok desesperatuak bagaude– larrutan egiten dugu, eta... ohartzen gara bestea bost axola zaigula eta pikutara bidaltzen dugu harremana –harreman deitu badaiteke hori–. Zeren funtsean gustatzen zaiguna ez da tipoa edo tipa, baizik eta Schoppenhauer eta M-ak.

Bada, niri ere antzeko zer edo zer gertatzen zait, Francisco Lopez. P. J. Harvey da gustatzen zaidana, ez zu.

P. D.: A, portzierto, nickname polita aukeratu duzuna. “Patxi” horrek nire herria oroitarazten dit.

Antzararen bidea - Jokin Muñoz

2008-10-30T07:34:00.000-07:00

Denbora bat neraman liburu mardulik esku artean hartu gabe (bai, irakurtzen hasteko esfortzutxo bat eskatzen duten horietakoak), eta Jokin Muñozen eleberri honekin apurtu nuen joera Urriaren lehen egunetan.

Aurretik Muñozen "Hausturak" eta "Bizia lo" nituen irakurriak, eta hain zuzen nabarmentzekoa da elaberri honek zelan batzen diren aurreko bi lan horiek istorio bakarrean. Bueno, edo hobeto esanda, elkarri josita doazen bi istorio paralelotan.

ETA eta Gerra Zibila euskal nobela baten oinarrian egotea ez da gauza berria, errekurrentea baino. Hala ere, Muñozen enfokeak badu halako berezitasun bat: Gerra Zibilaz hitzegiterakoan Nafarroako Erriberako jazoerak hartzen ditu ardatz gisa, eta ETAren inguruan dabilenean ez da goierritar jator bigotedunen erakunde 70's horretaz ari, gaur egungo errealitate lauso eta dramatikoaz baino: ia umeak diren militanteak, ingurune sozialaren barne - kodeez, eta batez ere inguruko gizartean (donostiarra, kasu honetan) sortarazten duen pasotismo dosi kezkagarrietaz. Nobelako pasarterik zorrotzenak horiek direla esango nuke, pilotakadak eta oihu erreibindikatiboak kukurutxozko izozki eta hondartzako pala eta kuboekin nahastuta agertzen diren une surrealistak.

Ezin da esan liburuan Muñoz bustitzen ez denik. Berak ere esana du: "lan berri bat argitaratzen dudan bakoitzean, lagun batzuk gehiago galtzen ditut". Eta egia esan, ez da gutxiagorako: Nafarra izanik, MLNV eta UPNk (edo hobeto esanda, sentsibilitate politiko horren aitzindariek) egurra ederto jasotzen dute. Izan ere, protagonistak bi garai ezberdinetan biktima izatea tokatu zaien pertsonak baitira, hildako ETAkide baten ama eta gerra garaitik "hilik" dagoen 90 urteko agurea. Liburuko orrietan zehar beraien bideak gurutzatuko dira, beraiekin gertatutakoa hobeto ulertzeko ahaleginetan.

Gustatu zait elaberria, tono eta abiadura kontuan irregular samarra izan arren. Eraberean, momentu batzutan astunxea egiten da (nafarroako pasarte "kostunbrista" batzuk errekurrenteak bihurtzeraino), eta beste batzutan sinesgarritasun falta nabaria pairatzen du hizkuntzaren arazoa dela eta (Gigi eta erriberoen esaera asko itzulpen hutsak dira!). Hain ingurune ezagun eta markatuetan kirofanoko euskera hori erabiltzea ez dakit hautu egokia ete dan.... baina zoritxarrez euskal autore gehienek sufritu beharreko drama da hau.

Halan da be, orriotan egindako lan eskergak eta momentu batzuetako zorroztasunak eta sakontasunak liburua saldo positiboan kokatzen dutela esango nuke.

Comunismo y marisco

2008-10-21T11:10:00.000-07:00

Beijingo joku olinpikoen karietara
(apur bat berandu bada ere)

Diruaren hotsa

2008-10-10T16:11:00.000-07:00

Orain apur bat mesianikoa badirudi ere, lagun batek behin zera esan zidan: "Y aquel que busque sólo el dinero será un puto infeliz para toda su vida"

Egia da baita ere, nire lagunak zera aipatzea ahaztu zuela: "Eta mundu honetan, dirua lortzeaz inoiz arduratu ez den bat, zeharo izorratuko da maiz"

Deseos para hoy

2008-09-13T05:08:00.000-07:00

Muchos padres desearían que sus hijos fueran ingenieros, médicos o abogados. Sin embargo, sólo unos pocos aciertan, deséandoles simplemente felicidad.

Argazkia: Charles J. Sharp

Arratsalde bat Arte Ederren Museoan

2008-09-03T09:36:00.000-07:00

Asteazkenetan dohainik sar daiteke bat Bilboko Arte Ederren Museoan. Nire moduan arteaz ezer gutxi dakienak, ezer gutxi jakiten jarraituko du handik urtendakoan. Izan ere, bisualki interesgarri denak bakarrik erakartzen gaitu ezjakinok, edo kontzeptualki ulerterrazak diren lanek. Gainera, azalpenik ematen ez bada...Hala ere, kolore, tamainu, kontraste eta horrelakoak bereizteko gai gara behintzat, eta horrek zeozer transmititzen badigu, primeran.

Kontziente naiz era berean, arteaz gozatzeko norberak ere jarri behar duela zeozer, esfortzu apur bat. Eta ez naiz ni “esto es una mierda”ka hasiko dena, baten bati entzun nion eran. Baietz gizon, nahikoa duzu behin esatearekin, ez duzu zertan lan denen aurrean errepikatu behar... gainera dohainik sartu zara, ez? Eta bueno, museo guztian gustoko ezer ez aurkitzea ere...

Horretarako, askoz gehiago dibertitu ninduen beste gizon bati entzun nionak, nahiz eta betiko topikoetariko bat izan:

– “Sín título”... y es que qué le va poner... éste no sabía ni lo que quería hacer.

Esan gabe doa, irudia nik egindakoa dela, eta errealitatearekin inolako antzik eukitzekotan kasualitatearen errua dela (nahiz eta gogoz saiatu naizen ikusitakoa kopiatzen). Honek ere, ez du izenbururik, ezta merezi ere.

Indigenous Language Dying

2008-08-26T03:44:00.000-07:00

Euskeraren desagerpena lar arduratzen zidan arazo bat ez izan arren (hau da, ez nituela gaubelak horretan pentsatzen ematen), pena hartu nuen aurrekoan honako bideo hau ikustean. Ez dakit, Bilboko jaietako ajeaz nengoelako edo, baina uste baino gehiago eragin zidan. Ixcatec hizkuntzaren desagerpenari buruz hitzegiten da, zortzi pertsonak baino ez dute erabiltzen, eta elkarrizketa antzeko batzuk egiten zaizkie. Noski, ikusle euskaldunari burura datorkion pentsamendua logikoa da: zelakoak izango ote dira euskera hitzegingo duten azkeneko zortzi pertsonak? Eta noiz gertatuko ote da hau?

Hasiera baten, batek pentsa lezake, izango direla: arrantzalea, artzaina, nekazaria,.... Baina arazoa ez da euskerarena bakarrik, ondare kultural globalarena baizik. Beraz posible da aipaturiko ogibideak Euskal Herrian ordurako ez existitzea, eta horrela, azkeneko 8 euskaldunak (heroien komikia ematen du) izan litezke:

1- Euskaltelen “Bezeroaren Arloan” telefonoari erantzuten diona.

2- Eroskiko publizitateaz arduradutzen dena (baloiak ta toallak!)

3- Gaztea-ko (lehen euskadi gaztea (?)) esataria.

4- Zuk zeuk jarraitu.

Aldaketak inoiz baino azkarrago ari dira gertatzen, eta honek muga bakarra du: gizakiaren neurria. Puntu bat helduko baita non gizakia ez den izango aldaketa hoiek guztiak asimilatzeko gai. Momentuz, bada, eta lasai egon, ze Ixcateca desagertuko den arren, liburutegi baten erregistraturik egongo da, lo egin ezin dugun gauren baten, Ixcatec-eraz insomnio hitzik existitzen ote zen jakiteko.

Volando voy...

2008-06-23T10:25:00.000-07:00

Enamorado de la vida
aunque a veces duela,
si tengo frío
busco candela.

Argazkia: Egile ezezaguna.

Remember, remember,...

2008-06-17T09:32:00.000-07:00

¿Quién me ha encerrado?
¿Quién me mantiene aquí?
¿Quién me puede liberar?
¿Quién controla y dirije mi vida, sino...?
¿...Yo?

Soy... Soy libre. ¡LIBREEEEEE!

V for Vendetta
Gidoia: Alan Moore.
Marrazkiak: David LLoyd

Semaforoa

2008-06-10T12:42:00.000-07:00

La rabia hizo enrojecer a la niña detenida en el semáforo,
y en su enfado, puso verde a aquella otra que era libre para caminar.

Argazkia: André Karwath aka

Dena gezurra duk

2008-06-08T13:48:00.000-07:00

Izenburua: Tot és mentida.

Egilea: Quim Monzó.

Orrialdeak: 253.

Argitaletxea: Quaderns Crema.

Tipo xelebrea da benetan Quim Monzó, eta ez diot hitzegiterakoan egiten dituen keinu berezi hoiengatik bakarrik. "Duela hamabost urte egunean batazbeste zortzi taxi hatzen dituen" pertsona bat delako, adibidez. Holako pertsonaiek idatzitakoa gutxienez interesgarri izaten da, eta askotan, barregarri. Esan behar dut nire espektatibak bete dituela liburuak.

Egia da ez duela denetan bete-betean asmatzen, baina jode, zelako liburu mota liteke bestela! Eta gainera, irakurritakoan artean izan dira zenbait denbora luzean gogoratuko ditudanak: A correu seguit, El despatx oral, L’estafa,... eta beste hainbat.

Azalean aipatzen denez, poema bat bailitzan idatzi behar dela artikulu bat: “bi mende barruko gure ondorengoetan pentsatuz”. Egia esan, berrehun urte ez, baina badira hamar urte luze Monzók honakoak idatzi zituenetik, eta ilusio berezia egin dit garai haietakoak gogoratzeak: Lewinsky, euroa, Vera ta Barrionuevo (?), ... Hauetaz gain, prentsako artikulugile batek jorratu ohi dituenak irakurri daitezke: hizkuntzaren egoera, artea eta literatura, eguneroko gauza txikiak, biztanleen protestak... Kritika eran esan, badaudela betegarri soil eran idatzitako testu bakan batzuk, eta artikulu laburretan ohikoa den esaldien errepikapena darabilela noizbait.

Interneten, plagiatzearen artean maisu izateaz akusatzen duten orrialde bat badago, zeinaren linka jarriko ez dudan. Eta ez plajiatu ez duela uste dudalako (ez bainago horrekin seguru), baizik eta deskalifikazio pertsonalekin eta min ematearekin tematzen direlako, era lar agresiboan idatziz. Horrela, web orrialdeak sinesgarritasun dena galtzen du.

Harrigarria dena zera da, Monzó defenditzen dutenek esatea ez dakit zer teknika estilistiko literarioz baliatzen ari dela esatea, aipurik gabeko kopia zuzen bat eman denean, horrelakorik eman bada behintzat.

Azkenean zera ematen du, erasoan zein defentsan, arrazoirik gabe ari direla batzuk zein besteak, Monzó lagun edo etsai dutelako bakarrik. Eta betiko moduan, arazoak politikarekin dauka zerikusi handiagoa literaturarekin baino.

Nik dakidan bakarra zera da: liburu hau arina, irakurterraza, entretenigarria eta katxondoa dela. Zer gehiago eska daiteke totxo aspergarriak errege diren garaian?

“- Ah! A Barcelona també en tenim. Però allà tan sols s’hi beu. I no en diem societats gastronòmiques, sinó bars gais.”

Beldurra

2008-05-17T07:16:00.000-07:00

"Emakumeak txakurrak bezalakoak dira, beldurra usain dezakete", esan zidan behin txantxetan lagun batek. Monogaiari buruz ari ginen noski, sexuen arteko harremanerako dugun (?) dorpetasunaz.

Buruari apur bat eraginda ulertu nuen ez direla emakumeak beldurra usain dezaketen bakarrak. Ia denok nabaritzen dugu besteen beldurra, izua. Eta horrelakoetan, harrotu egiten gara, puztu. Jaun eta jabe sentitzen gara. Jabe batez ere. Autoritatearen ordezkari direnek sarri izaten dute horretarako joera. Eta bizitzan zehar inposatuak zaizkigun autoritate irudiak kontutan hartu ezkero (guraso, irakasle, jabe,...) jai dugu.

Kontu handiz ibili irakurle, ez dezala inork zure beldurrik usaindu. Bestela, zureak egin du eta.

La vida es una tómbola

2008-05-07T14:06:00.000-07:00

La vida es una tómbola, de eso no hay duda. Pero incluso en la tómbola hay que "comprar" boletos para que alguna vez te toque.

You will be very glad that you did

2008-04-19T02:50:00.000-07:00

Izenburua: Into the wild.
Egilea: Jon Krakauer.
Orrialdeak: 207.
Argitaletxea: Anchor books.

1992.eko apirilean, Christopher Jonhson McCandless izeneko gaztea McKinley mendiaren inguruko basoetan bakarrik barneratu zen. Lehenago, 25000 dollar emanak zizkion karitateari, bere kotxea eta ondasunik gehienak utziak zituen, diru-zorroko diru dena errea zuen, eta berarentzako bizi berri bat zuen asmatua...

Liburua hasi baino lehen azaltzen da bukaera tragikoa izan zuela McCandlessek. Izan ere, lau hilabete beranduago bere gorpu deskonposatua aurkitu zuen ehiztari batzuek. Eskalatzaile eta mendizale porrokatua den Krakauer kazetariak, McCandlessen azken hilabeteetako ibilibidea jarraitzen du, ezagutu zituen azken pertsonak elkarrizketatuz, bizi izan zeneko lekuak bisitatuz, bere gurasoekin izan zuen erlazio aldrebesa aztertuz,... azken finean, bere bizitzaz eta pertsonalitateaz ahalik eta informazio gehien bilduaz. Eta horrela, heriotzera eraman zuten puzzleko piezak bateratzen ditu, ez baitira gutxi berau inguratzen duten inkognitak.

Inozo, handiuste, suizida,... denetariko juzkuak jasatzen ditu McCandlessen oroimenak, benetan zer-nolakoa izan zen jakin gabe. Eta egileak argi apur bat igortzen dio misterio handi honi.

Kontradikzioz betea, ezin uler daitezke McCandlessen jokaeratariko asko: aurretiazko prestakuntzarik gabe barneratzen da pertsonaia Alaskako basoetan, jokabide suizidatzat ere har daitekeena. Ezagutu berriekin pertsona izugarri ona den arren, etxetik alde egin eta bi urte ematen ditu seinalerik ere eman gabe, familian sekulako sufrimendua eraginez.

Ez da bakarrik McCandlessen abentura liburuan azaltzen dena, hainbat abenturazale zein esploratzaileena ere, egilearena barne (azken hau apur bat kritikagarria izanik, nire uste apalean). Gainera, egileak berak kontatzen duen pasartean propaganda explizito txiki bat topatu dut...

Denetan hunkigarriena, Ron Franz agure alargunari idazten dion agur eskutitza, bidaiatzeko eta benetan bizitzeko animatuaz. Nire ustean McCandlessek mundu honetan utzi zuen markarik ezabagaitzena:

"I hope that the next time I see you, you will be a new man with a vast array of new adventures and experiences behind you. Don't hesitate or allow yourself to make excuses. Just get out and do it. Just get out and do it. You will very glad that you did.

Alexander Supertramp

Corazón tan blanco - Javier Marías

2008-03-25T07:12:00.000-07:00

Gora behera ezberdinak medio, eta Ebiliok ahazturatik erreskataturiko iruzkin zaharra (ah! hareek bai garaiak! kontatuko deutsut neska Kantabriar harena...) salbuespen modura, lau hilabeteko lehorte literarioa igaro dot.

Egia esan, siketea apurtzeko ur gozoagoak, bigunagoak, aukera nitzakeen... baina badirudi "kaña" literario beharra nuela, mugimendu handitako uretan aurkitu izan naz eta "Corazón tan Blanco" honekin.

Banuen gogoa Javier Mariasen zerbait irakurtzeko. Duela gutxi "Tu rostro mañana" trilogiaren bukaeraren harira egindako elkarrizketek idazle honen inguruan zertxobait ikertzeko gogoa biztu zidaten. Gorte Ingeleseko sakelekoen apaletan aurkitu nuen bila nenbilen aurkezpen txartela: "Corazón tan blanco" opera prima, antza atzerrian (Alemania, Irlanda..) sekulako arrakasta izandakoa 90. hamarkadan.

Egia esan ez da erraza nobelaren nondik norakoak lau lerrotan zehaztea. Itzultzaile profesional batek bere ezkonberritako beldur eta mamuen ingurukoak kontatzen dizkigu, bere familiako iragan ilunenari lotuta doazen kezkak... kontua da ezkonberritako tragediaren bat edo beste bizi izan zuela bere aitak, eta semea ezkontzerakoan ordura arte erdi sekretuan mantendutako trapu zahar guzti horien presentziaz ohartu eta aztoratua sentitzen dela, bere ezkontzaren gaineko zalantzak izateraino...

Liburua erreferentzia pertsonal (argumentuaren ildo batzuk bere familian aurkitu ditu), literario (Shakespeare da nabariena) eta kultural desberdinez josia dago, osotasun koerente bat osatuz. Hala ere, narrazioaren erritmoa nahiko aldakorra dala nabarmendu beharra dago: lehen 100 orriak nahiko geldo doaz aurrera, baina Custardoyren inguruko zalantzek eta NYko lanaldiaren pasarteek liburuaren pultsua izugarri bizkortzen dute, amaierara abiada bizian eroaten zaituen tobogan baten sartzearen antzeko zerbait.

Estiloari dagokionez, ez da Mariasena nire idazmolderik gogokoena. Estilo landu eta aberatsa du, nabari da hizkuntza goitik behera maneiatzen duela, baina askotan konplexuegia, kiribilduegia iruditzen zait bere idazkera. Atzera eta aurrera dabil askotan, hizkuntzaren baliabideen bitartez gertaera soil bati petrolioa atereaz, eta horren balio literarioa ukaezina den arren, mugimendu kulunkaridun estilo honek zorabiatu, gogaitu egiten nau azkenean.

Laburtuz, lan txukun eta interesgarri baten aurrean gaude, teterazko literaturaren zaleek (ez mailu - literaturaren lagunek) hobeto baloratuko dutena. Pertsonalki ez hotz ez bero utzi nau, batez ere bere background, sentsibilitate eta hizkeratik urrutitxo sentitzen naizelako.

Tombouctou, 333 Santuen hiria

2008-03-16T07:03:00.000-07:00

Izenburua:Tombuctú (Jatorrizkoa:Timbuktu)

Egilea: Paul Auster

Editoriala: Anagrama

Orrialdeak: 171

Egia esan, eskerrak eman beharko lizkiguke Anagrama editorialak egiten ari gatzaizkien propaganda dela eta. Baina onartu beharra dugu orain arte irakurritakoek ez gaituztela inondik ere dezepzionatu. Eta Austerrren Timbuktu, horren adibide dugu.

Bertan, Mr Bones-en istorioa kontatzen da, Willy “Christmas” Gurevitch jabe duen txakurra. Willy idazle eskale askea da (Orruakoen ideala!), drogekin apurtxo bat pasa ostean, Satan Klaus ikusi zuena telebistan berari mezu mesianiko bat emanez. Hortik aurrera, munduan zehar gabonetako izpiritua barreiatzea izango du helburu bakar. Osasuna izorraturik, Baltimorera abiatuko dira Willyren txikitako andereño baten bila, Mr. Bones zain dezan eta Willyren urteetako obraz ardura dadin.

Txakurraren eta jabearen arteko erlazioa lantzen da liburu honetan, Mr. Bonesen ikuspuntutik baina. Eta aurrerantzean zail egingo zaio irakurleari txakurrei berdin begiratzea, kanofobo deklaratua ez bada behintzat. Irakurketa arretatsuagoa eginda ordea, ikutu desberdinak aurki ditzakegu liburuan: EEBBtako arestiko historia, askatasun pertsonala, pertsona arrunten arazo egunerokoak... Umoreari dagokionez, aipamen berezia merezi dute nire ustez, O´Dell ile-gogortzailearen pasarteak eta Willyk asmatutako txakurrentzako usain labirintuak.

Irakurtzeko liburu erraza dugu hau, laburra eta arina. Bukaeran zeozerren falta sentsazioa utz dezakeena. Halan da be, nahiago dut sentsazio hau alderantzizkoa baino, liburua bukatutzat eman daitekeenean soberako lerroak izatea. Umore zuzenaz idatzia izan arren, Houellebecq baino leunagoa da hau. Beraz, zaudete lasai zuen umeak perbertitzeko beldurrez zabiltzaten amatxoak (zuen umeak aspaldi baitaude bizitzako katramilen jakitun). Hori bai, liburua irakurritako askori txakur bat bereganatzeko gogo biziak sartuko zaizkio. Izan ere, zeinek ez luke nahiko Hezurtto Jn. moduko bat bere ondoan?

Pena bat dena, Willyk hausnarketa monologoetan darabiltzan hitz joko denak, esaldien malabarismoak, itzulezinak izatea da, itzultzailearen oharrez beteak egon beharko bailukete pasarte askok. Beraz, ingeles maila sekulakoa duzuenok, badakizue...

GORA WILLY CHRISTMAS ESKALEA!

Bat, in memoriam ©

Historia universal de Paniceiros

2008-02-02T04:51:00.000-08:00

Xuan Bello

Espainiar estatuko hizkuntza „periferikoak“ hiru direla saldu izan deuskue beti, gutxituak (bueno, edo ez hain gutxituak) izanik ere nolabaiteko indar soziala duten Katalana, Euskera eta Galegoa. Baina zezen narruaren zimurretan apur bat aztaka ibili ezkero, agertuko jakuz erromantze baztertu batzuk, hizkuntza mapetan be agertzen ez direnak, jadanik hiztun urri batzuen ahots nekatu eta zaharretan bakarrik aurki daitezkeenak. Aragoiera, Aranera, Montañesa eta... zelan ez, bable edo Asturiera izango lirateke hizkuntza horiek.

Asturieraz idatzi zuen lan orijinala Xuan Bellok, bere ama hizkuntzan. Tituloa ez da nobela bat iradokitzen dabenetarikoa, eta horrela da izan ere: ohiko jeneroek ez dabe lan honen etiketa izateko balio. Esan daiteke historia herrikoia jorratzen duen liburu baten aurrean gagozala, izan be Paniceiros bere jaioterria ardatz bezala hartuta Bellok unibertsalak diren gaiak lantzen dituelako herri – ikuskera batetik abiatuta.

Liburuaren zentzua ulertzeko lehen pasartean Bellok azaltzen duen umetako gertaera ulertu behar da. Oso luzea ez danez, lerrootara ekarriko dot: antza, Xuan gaztetxoak Paniceiros inguruko zelai baten hilzorian zegoen txakur kaskar bat ikusi eban, eta etxera abiatu zan korrika otsoa ikusi zuela esanez. Etxeko gizonek, hainbeste kalte eragindako animalia hurbil zegoela ikustean eskopetak hartu, eta umeak gidaturik piztiaren bila abiatu ziran. Zelai haretara heltzerakoan, zelako harridura lehengo txakurra hilik topatu zutenean, bizkarrean zauri ikaragarriak zituela, otsoaren hozkadak besterik ezin zitezkeenak izan… Xuanek berak asmatutako guzurraren eraginez!

Adibide honekin Bellok guzurraren balioa goraipatzen du, herri kultura zaharrean guzurrak edo fantasiak egiak baino balio erreal handiagoa baitzuen. „Ilargia hildakoen ispilua edo katu baltzak bertatik edan ohi duen esne platerra dela ikasi gendunok bizitza zoriontsuagoa euki dugu astronomo edota gainerako zientzialariek baino“... Ahor, lan honen errotzat hartu geinkean jarrera pertsonala.

Esan bezala, ez dau egitura estandarrik jarraitzen liburuak. Kapitulu bakoitzean Bellok benetako gertaerak, umetako oritzapen lausoak, aitite – amamen ahotik entzundako kontuak, harira datozen ipuin ezagunen bertsioak edota poesiak plazaratzen deuskuz, nahiko neurtua dan nahas - mahasean. Paniceirosek sinbolizatzen duen mundu zaharra da gogoeta desberdinetarako atea, eta gogoeta horreetan sakontzeko tresna jaioterriaren inguruan biltzen diren kontu eta gainontzeko pasadizo horiek.

Hizkuntza gutxituek bizi duten paradoxaz, gerra zibilaz, gazteen iniziazioaz, kultura herrikoiaren balioaz, oroimenaz… idazten dau Bellok lan honetan. Atxagaren Obabakoak-egaz antzekotasun puntu kontsideragarri bat duela esan daiteke, baina Bernardoren Obaba metaliteraturaren bitartez mundu osora barreiaturik ikusten bagenuen, Belloren Paniceiros higiezin, munduaren ardatz bezala mantentzen dan metafora bat da. Paniceirosetik,Tineoko kontzejuko beste herrietatik edo gehien jota Asturiasetik urten gabe mantentzen da autorea, eta bertoko jazoera eta pentsakeretan aurkitzen ditu klabe unibertsalak.

Badago momenturen bat liburuak indarra edo interesa galtzen duena, baina orokorrean gozamenerako pasarte ugari biltzen ditu Bellok: hartzaren ehizaren ipuina (liburuan idatzitakoaren arabera berari gertatu zitzaiona, baina otsoarekin gertatutakoa ikusita batek daki egia ote dan), bere birraititaren inguruko kontuak, sentsibilitate bereziz idatzitako poema laburrak, ihauterietakoa bezalako umetako pasarteak, mundu zahar horretako pertsonai ugariren aurkezpenak (Ros epotxa, karlista zaharra, Capote mozkorra…)... kutxa zahar baten bilatzen ibiltzearen antzerakoa da liburu honen irakurketa, ziur hauts artean garai bateko bitxiekin topo egiteko aukera izango dozuela.

Hortaz, ez eukin zalantzarik esku artera liburu hau heltzen bajatzue. Murgildu Paniceiroseko Historia Unibertsalean, fikziozko historia honek benetakoak baino indartsuago astinduko baiteutsuez barrenak...

Posted bai Bruno

Lanzarote

2008-01-05T12:35:00.000-08:00

Egilea: Michel Houellebecq

Izenburua: Lanzarote

Editoriala: Anagrama

Orrialdeak: 94

Eleberri labur honetan, gabonzahar gaua urtero bezain aspergarria izango delako ziurtasuna du protagonistak, eta asperdura hori gainditzeko, lurralde urrunetara ihes egitea okurritzen zaio. Diru eskasiak eta lurralde musulmanei dien gorrotoak Lanzarotera bidaliko dute Houellebecq bera besterik izan ezin daiteken pertsonaia nagusia.

Bertan, Bruselasen polizia den Rudirekin osatuko du harremana, tipo lotsatia dena eta bizitzarekin nahikoa desesperaturik dagoena. Eta nola ez, titi marduldun alemaniar parea izango ditu bidailagun, opor Houellebecquiar batzuk ezinbesteko duten gatz eta piper direna.

Irlaren deskribapen geologikoak argazki eder batzuk ditu osagarri Anagramako edizio honetan. Eta hazpegi geologikotik aparte, alde sozialaren erradiografia ere egiten du, hippyei eta techno erdi-modernoei dien maitasuna erakutsiz. Honetaz gainera, genetika, pedofilia, turismo sexuala eta talde sektarioei egiten die aipamen Houellebecqek, nire ustez “Plataforma” liburuaren zunda izan nahi izan zuen liburu honetan.

Kontutan hartzekoa da lagun duen Fernando Arrabali egiten dion keinua. Eta frantsesetik ingelesera pasatzeko gaitasunak atentzioa ematen badu ere (“You look a nice girl. May I lick your pussy?”), askoz ere atentzio handiagoa ematen du edizio ingelesaren portadak. Besterik gabe, goza ezazue Houellebecqen maisulanen aperitibo den honekin.

Informazio gehigarria:

http://www.houellebecq.info/espanol.php3

Sentir la campana del present

2008-01-02T03:23:00.000-08:00

Heldu da 2008a, eta oraindik martxan genituen neurona apurrak Gabon zaharretako alkoholaz erahil genituenez, Josep M. Espinás idazlearen artikulu batez emango diogu ongietorria urte berriari.

FELIÇ ANY NOU!!!

Arazoak dituztenentzat, hiztegia.

Los 70 a destajo: Ajoblanco y libertad (Pepe Ribas)

2007-11-23T03:46:00.000-08:00

Jadanik pasatu dira hilabete batzuk liburu hau bukatu nuela, eta bada garaia iruzkina egiteko, irakurritakoa ahaztu baino lehenago. Onartu behar dot ez nazela horrelako autobiografia – saiakera lanetan aditua, ezta gutxiago ere. Baina 70. hamarkadako oroitzapen eta detailez beteriko “totxo” honek nire espektatiba guztiak luze ase zituen esku artean iraun zizkidan 15 – 20 egunetan.

Sinopsi labur bat egitearren, liburuan Pepe Ribas aktibista (nolabait deitzearren) Bartzelonarraren memoria aurkituko dugu, 70. hamarkadan bizitako saltsa sozio – poltiko – artistikoan igeri egiten, eta batez ere Ajoblanco aldizkariaren lehen bizitza etapan zentratuta. Pepe Ribas aldizkariaren sortzaile eta bultzatzailea izan zen, eta urte horietako bere jarduna frente askotan egon zen bananduta: literatura eta musika interesak, aktibismo soziala, gorabehera politikoak garai latzetan (Frankismoaren azken urteak eta transizio hasiera ondo islatuta agertzen dira orriotan), eta azken baten guzti hori bere baitan bilduko zuen Ajoblanco aldizkariaren sorrera eta koordinazioa.

Orriotatik ehundaka pertsonaia ageri dira, garai haretako Bartzelonaren erretratu bizia osatzen dutenak: fakultateko ikasle eta irakasleak, artistak, Rambletako pertsonajeak, kataluniar burgesia (askotan gertatu ohi den bezala, Ribasen jatorrizko mundua), era guztietako politikariak... etorkizunean dena posible izan zitekeela uste zen garai bateko taupadak sentitzen dira liburua irakurtzean, zelan kudeatu zituzten talde eta alderdi desberdinek esku artean zituzten aukerak, eta azken baten gaur egun bizi dugun egoeraren arrazoi batzuk zeintzuk diren.

Horretaz gain, norbere proiektu pertsonala ekin nahi duen ororentzako ere oso gomendagarria da Los 70 a destajo. Garai haretako egunerokoak gorde izanari esker, Ribasen zalantza, sinismen, beldurrak, usteak, konfidentziak... lehen eskutik jasoko ditugu, utopia eta errealitatea apurtxo bat hurreratu zituen proiektu baten nondik – norakoen bitartez.

Azken finean, lehen eskuko konfidentza guzti horiek liburuaren muina dira, lana oso gomendagarria bihurtzen duen “balio erantsia”.

Gauza txikien liburua

2007-10-18T01:34:00.000-07:00

Izenburua: Gauza txikien liburua.
Egilea:Pako Aristi.
Orrialdeak: 164.
Argitaletxea: Erein.

Aristiri behin zera irakurri nion:"...eta epel esatea literaturan hotz esatea da, munduan hainbeste irakurtzeko eta hain denbora gutxi dagoenean..." Eta zera idatzi behar nuen hasieran, ni ere epel utzi ninduela bere lanak. Irakurtzen jarraitu ahala ordea, baineran ura hozten zaiguneko epeltasun desatsegin hura, beste zerbait bilakatu egin zen, neguko arratsalde hotzetan manta batek babesten gaitueneko epeltasun.

Zera esan nahi dut, sekulako liburua (horrelakorik existitzen bada) izan gabe ere, badituela gogoetarako eta hausnarketarako bidea zabaltzen dituen pasarte asko: maitemina, maitasuna, bakardadea, gizartearen eraikuntza,... filosofatzeko aukera ematen duten hainbat gai azken batean. Eta niretzako horrek bihurtzen duela gauza txikien liburu handi.

Azalari buruzko eritzia ere aldatuz joan naiz orrialdeak pasa ahala: argazkiak Kcappo eta honako hau idatzi zuen denbora tartea isladatzen duen arren, gaztetasuna eta heldutasunaren arteko distantzia, tartean bizi izandakoen denbora erlatiboa, larregizkoa iruditu zitzaidan idazlearen lehen planoa, liburu gehiago saltzeko estrategia. Hala ere, Aristiren aurpegia emateko era izan zitekeela pentsatu nuen gero, sarri azaldu baitu horretarako joera. Kasu honetan, argazki hobea litzateke biluzik agertuko balitz, elizako organoaren aurrean, beste organoa Kcappo-k estaltzen diolarik, ez?

Seguru nago izango dela liburu hau behin baino gehiagotan Orruakoen ahotan, Lyon-eko katedralean metalezko tutu luze haietatik irteten zen soinua entzuten genuen hartan bezala.

Ardagai erregaitzak

2007-10-11T02:55:00.000-07:00

Espainiako biblioteka nazionaletik inkunable batzuk lapurtu dituzte duela gutxi. Inkunableak, mapak, ... aberastu egingo da norbait. Eta Madrilen konturatu direnerako beranduegi. Denontzako eskuragarri behar luketen lan hauek kolekzio pribatuak osatzera pasako direlako ez bada, poztu egiten naute lapurketek. Apur bat.

Izan ere, inork ez du interesik merezi ez dion objekturik lapurtzen. Eta horrek pozten nau, Ptlomeoren mapek eta ez dakit noren inkunableak, oraindik babestuak eta lapurtuak izateko moduko interesa pizten dutela ikusteak. Orruan ez daukagu inkunablerik, baina "Cartas a Nuria" liburuarekin hasiera eman genion sail horri jarraiera eman beharrean gaude. Zuentzako bereziki: Infumableak.

Egilea: Abderrahmán Munif.

Izenburua: Ciudades de sal.

Argitaletxea: Belacqua.

Orrialdeak: 682.

Filme baten irudiak eta musika goraipatzea ez da seinale lar ona, osotasunaren osagarri eran egiten ez bada. Liburu honetan hitzaurrea goraipatzen badut, orduan imajina. Exaltaturiko ideologoren bati liburu erreketa jeneral bat egitea okurrituko balitzaio berriro, hau salbu legoke, ez bailuke inolaz ere surik hartuko. Ez dut porrotaren arrazoia ulertzen, egia esan. Ideia ona zen, bazegoen zeri buruz idatzi, tipoak bizitza interesgarria izan zuen, liburuaren gaiarekin nolabait loturikoa...

Petrolioaren eta estatubatuarren eraginpean klan beduino batek jasandakoak kontatzen zaizkigu bertan, era batera edo bestera idazle asko arduratu dituen gaia izanik. Hau da, ohitura, tradizio, eta aintzinako bizimoldearen akabera garapenaren atzaparretan. Horregatik diot bazegoela zer idatzi: beduinoen ohiturak, amerikarren heltzeak, bizimodu berriari ezin moldatua, iraultzatxoren bat, betiko maitasun istorioa, ... eta irabazia luke gure aprobazioa.

Arazoa hala ere, ez da zer idatzi duen, nola idatzi duen baino. Herriaren sufrimenduarekin tematu egin dela idazlea, bizimodu berri horretara moldatu ezin horretan. Ez du isladatzen jakin bizitza haiek gris bihurtu zituena, liburua bera gris bilakatu gabe. Hainbestekoa da beduinoen gogaitzea, sufrimendua, asperdura,basamortuko beroa, sumisioa, ... eta hainbeste dira honi buruz jarduten duten orrialdeak, non irakurtzea bera sufrimendu bihurtzen den.

Akzioa, beduinoen erantzuna, bilduma osatzen duten hurrengo lau liburuetakoren baten etorriko da beharbada. Niri ordea, berrehun bat orrialde falta zaizkit hau bukatzeko eta oraindik ez du tiro bakar batek orrialderik zeharkatu. Lehen aipatu bezala, hitzaurrean irakurritako ideiek eta Munifen bizitzak zinez prometitzen zuten zeozer interesgarriagoa. Besteren baten asmatuko zuen beharbada.

PD: Interneten kritikak bilatu ezkero, liburua klasiko derrigorrezko moduan deskribaturik aurkituko duzue, eta egilea bera, arabiarrarren arteko handienetariko bat. Jakina denez, zenbat buru...

Motorra salgai

2007-10-01T11:04:00.000-07:00

Izenburua: Cómo nos venden la moto.

Egileak: Noam Chomsky eta Ignacio Ramonet.

Argitaletxea: Icaria.

Orrialdeak: 102.

Matrix-ko pastilla gorria hartzeko prest, irakurle? Azken finean horixe baita liburu honek proposatzen diguna: gizartea eta honen iritzia molda dezaketen komunikabideak prisma berri baten pean ikustea.

Adostasunaren fabrikatzea, grebak ekiditeko metodo zientifikoak, gizartea beldurtzeko etsaien etengabeko sortzea, ... Michael Mooren filmetan ikusiak ditugun hainbat ideia dira, begi aurrean euki arren sarri ikusten ez ditugunak.

Hamaika buelta eman ostean, aipu batek nire edozein hitzek baino hobeto definituko duela liburua uste dut:

“Se trata de si queremos vivir en una sociedad libre o bajo lo que viene a ser una forma de totalitarismo autoimpuesto, en el que el rebaño desconcertado se encuentra, además marginado, dirigido, amedrentado, sometido a la repetición inconsciente de eslóganes patrióticos, e imbuido de un temor reverencial hacia el líder que le salva de la destrucción, mientras que las masas que han alcanzado un nivel cultural superior marchan a toque de corneta repitiendo aquellos mismos eslóganes que, dentro del propio país, acaban degradados.

Parece que la única alternativa esté en servir a un estado mercenario ejecutor, con la esperanza añadida de que otros vayan a pagar el favor de que les estemos destrozando el mundo. Estas son las opciones a las que hay que hacer frente. Y la respuesta a estas cuestiones está en gran medida en manos de gente como ustedes y yo.”

Eta George Orwell-en baimenaz, Amen.

(Oharra: Argazkiak ez dauka liburuaren azalarekin zerikusirik, gaiarekin ordea, asko)

Zoria-zori (By M. Laboa)

2007-09-27T07:44:00.000-07:00

Diotenez, dado bat botatzerakoan honen gain eragiten duten indar guzti-guztiak zehaztu ahalko balira, posible izango litzateke aurretiaz ezagutzea zein den irten beharreko zenbakia. Arrazoizkoa, ez?

Era berean, matematika formula izugarriak erabiliz, eta denbora epe askoz izugarriagoa inbertituta, ezagutu (eta kasuaren arabera aurresan) litezke: Big-bana, bizia sortu zeneko zopa primitiboan zeuden molekulen joera, eta zergatik ez, zelula jakin batzuek izango duten erreakzioa kinada berezi batzuen aurrean.

Gauzak horrela, eta aipatutakoa gure neuronei aplikatuta posible al da gure jokaera predeterminaturik egotea? Izatez, kinada nerbiosoa kargaturiko partikula batzuen araberako korronte elektrikoa besterik ez da. Aurresan ahalko litzateke A indibiduoa Orrua blogean sartuko dela post bat idazteko asmoz 2007.eko irailaren 28an arratsaldeko 17:11tan? Eta non gelditzen da planteamendu guzti hauetan hautamen askea?

Zaude lasai irakurle hori, zorionez, ez dago mundu honetan kalkulu guzti hoiek burutuko dituen ordenagailurik eta efektu praktikoetan, berdina da gure geroa determinaturik ez egotea edo guk determinazio hori ez ezagutzea. Beraz, jarrai ezazu erabakiak aske hartzen, edo... aske zarelako uste (erdi ustela) mantentzen.

(PD: Fisiko, matematiko zein hiru hagineko bidenteak behar ditugu Orruaren geroa aurresateko. Bidali zuen argazki, neurri eta CVa orrua.blogspot.com-era.)

"The Last Throw" irudia Charles Robert Leslierena da eta NYCko "The Metropolitan museum of Art"-en topa dezakezu.

Euskararen Doluminak - Luis Haranburu Altuna

2007-09-24T12:27:00.000-07:00

Lehenego eta behin: mea culpa. Badira hilabete pare bat liburu hau bukatu nuela eta aipua idazteko unea atzeratuz ibili naiz une oro. Hain utzirik izan dut Orrua, Ebilio Motinek nire aipu zaharrak erreskatatu behar izan dituela bere navegalia posta - kontu preistorikotik.

Goazen harira: liburu honek ez du aparteko oihartzunik izan. Liburu hau oso gutxi salduko zen ziurrenik. Eta hala ere, euskararen inguruko problematikaren ulermenerako tresna ezinbestekoa bihurtu da gaur egun.

Hasteko, niretzat liburua hain baliotsua egiten duen datua: Haranburu Altuna abertzaletasunaren prismatik kanpo kokatzen da, eta euskararen errealitatearen inguruko gogoetan enfoke hori aurrez - aurre hartzen du. Horrela, gutariko askori dexente nekatzen gaituzten topikazo guztietatik aparte kokatzen du bere burua, bakarti, hizkuntzaren gaineko bere kezkak azaldu eta aztertzeko asmoz.

Postura ausart horretatik, beste edozerren gainetik, autokritika saio latza egiten du idazleak. Autokritika euskaldun moduan, euskararen gaineko topiko eta mito asko bere lekuan jarriz, eta hizkuntza abertzaletasunarekin estu - estu lotuta doanean sortzen diren egoera paradoxiko asko salatuz. Azken batean, euskaldun askok azken urteotan buruan darabilgun ideia orokor hori, alegia, badirudiela dena abertzaletasunaren "pack"ean sartuta ematen digutela euskaldunoi. Duela 30 urteko ikuspegi totalista erromantiko hori, globalizazioaren, micro - auzoen eta ziber - etnien garaian.

Zalantzarik gabe: etorkizunean nondik egin behar dugun aurrera aztertzeko dago oraindik. Atxagaren euskal - auzoa ideia bat izan daiteke. Egingo dugu aurrera, handik edo hemendik, azken mendeetan egin den bezalaxe. Baina bada garaia iraganeko konpleju, zama eta zaborreria ideolojiko guztia arintzen hasteko. Ez du beste inork egingo gure ordez, eta gure hizkuntza formoletan kontserbaturiko errelikia moduan geratzea nahi ez badugu, aurrerapausoak eman behar dira nahi ta nahiez. Nire gomendioa: irakurri liburu hau, edozein abertzalerentzat ere iritzi propioa aberasteko tresna baliagarria da.

2007-09-19T10:09:00.000-07:00

Basamortu izugarri hau zeharkatu behar dudalarik kontsolatu egiten nau area aurretiaz zapaldurik dagoela ikusteak. Elkanok eta bere gizonek aspaldi eman zion munduari bira itsasuntziz. Eta Herzog-ek idatzi zuenez, bizitzan beti dago Annapurna bat, honek mendi formarik izan ez arren.

Izatez, gizateri osoak egin du bide hau bera guk baino lehen. Gu ume ginen artean, gazte hasi ziren idazten idazle zenbait, bizitzari buruzko gogoetak pilatzen. Ezagutzen ez zituzten irakurle batzuentzako mapak marrazten. Orain, gu baino metro batzuk aurrerago doaz bizitzaren bidean, hurrengo bihurgune dugun horren ostean zer dagoen jakitun, ezagutzen ez ditugun anai nagusi. Azken finean, denentzako bide berdin-berdina izan ez arren, denok ditugu kezka bera edo antzekoak, “unibertsal” definitu daitezkeenak.

Zahartzen ikusiko ditugu, eta gu zahar garen artean, hiltzen. Edo horrela behar luke. Bizitza ordea, zoritxarrez edo zorionez, ez da lineala. Mila adarreko zuhaitz okerra baizik. Eta zeinek jakin zu baino hogei urte zaharragoa den idazle hori zuhaitz puntara heldu baino lehen, zure adar fina ez ote den apurtuko, oraindik enborretik urrundu ere egin ez zarelarik.

“Norberaren kontabilitatea hiru mila urtez eramaten ez dakien hori, ezjakitun lez gelditzen da ilunpean, eta egunean bakarrik bizi da.” Goethe

Biluzturiko tximinoa

2007-09-19T08:31:00.000-07:00

Jatorrizko izenburua: The naked ape.
Egilea: Desmond Morris
Editoriala: Círculo de lectores

   Liburu honetan, Desmond Morris zoologo ingelesak tximino eraldatu moduan aurkezten digu gizakia. Aurrerakuntza teknologiko eta itxurakeri sozialen atzean ezkutatzen den arren, tximino biluzia besterik ez dena, instintoak kontrolatzeko gai izan gabe.

   Harritzea eta aztoratzea zituen helburu nagusi Morrisek liburu hau idatzi zuenean, berak aitortu zuenez. Seguru nago helburua zinez bete zuela gizonak. Izan ere, orain gizakia animali eraldatu lez kontsideratzea nahiko arrunta den arren, ez dut uste idatzi zuen garaian gauzak horren onargarriak zirenik. Kontutan hartu, gaur egun ere gizakiaren eboluzioaren ideia ez dagoela munduko txoko denetan onartua (debekatua askotan), lekuko erlijio korronte nagusiaren aurka baitoa.

   Eztabaida handiko gaiak jorratzen ditu Morrisek, kontserbadore zein liberalenak aztoratuz. Hau da, egile askok ekiditea nahiago zituzten gaiei egiten zien aurre, batez ere sexu arloan: homosexualitatea, adar kontuak, garapen sexuala,... Asko gustatu zaizkit kontu estatistikoak, egia oso ez diren uste dudan arren. Izan ere, sinesgarria al da 50. hamarkadan estatubatuarren %8ak animaliekin harreman sexualak euki izana aitortzea? Hori egin, egiten da baina aitortu ez, joder!!!

   Baliteke, darabiltzan terminotariko asko bazterturik egotea, azaltzen dituen esperimentu zein ideia batzuen eran. Hala ere, interesgarri dira eta gizakiaren historia ebolutiboan zein etologian sakondu nahi duen edozeinentzat abiapuntu on bat. Ikuspuntu kritiko bat erabiliz, hausnarketa interesgarrietara eramango gaituen liburua. Aspaldiko edizio bat da nik irakurri dudan hau, dena den ez dut aldaketa handirik aurkitu edizio berriagoetan.

   Liburuaren puntu goren moduan, egiten dituen esperimentu interesgarriak eta lantzen diren gaien eztabaidagarritasuna azpimarratuko nituzke.

Enkulakabras©

Urregilearen Orduak

2007-09-12T03:23:00.000-07:00

Urregilearen Orduak

Pako Aristi

1998 Erein.

Gazte gaztetatik argitaratzen hasi zan Pako Aristi, eta nabaria da sormen inkontinentzi horrek askotan mesederik ez diola egin. Bere emaria ugaria eta irregularra da, ekarpen interesgarrien artean ahazteko moduko pasarteak ere aurkitzen ditugularik.
Nahiz eta azken urteotan bere emaria askosaz neurrikoagoa eta zehatzagoa izan den, badirudi publikoak autore hau Kcapporen imajineria pseudopornografikoarekin edota “16 paisa eta paralitiko bat” ipuinarekin lotzen duela, bere heldu aroko obra aipagarrienei bizkarra emateraino.

Duda barik azken hauen artean sartu beharko genuke Urregilearen Orduak, niri hein handi batean Atxagaren “Soinujolearen Semea”-ren planteamendua gogorarazi didana: Pakok liburu honetan ordurarteko lanetan mamitu dituen hainbat gairi beste buelta bat emon eta “nobelatzar” forman aurkezten dizkigu.

Hasieratik argi geratzen da ez dela nobela irakurterraza. Ezta sikua ere, baina beronen funtzionamendua ulertzera iristea larregitxo izan daiteke irakurle alferrenentzat. Izan be, zati eta plano desberdin ugari dituen nobela hau ardatz sinple batetik abiatzen da benetako nobela “korala” bihurtu arte. Berez, Fermin eta Luisak elkar ezagutzen duten egun baten 24 orduak dira elaberriaren oinarria. Irinbeltzagan dagoen taberna herrikoi baten jabea da Fermin, eta itsasadarraren bestaldeko Hendrixtown hiriko Pub baten arduraduna Luisa. Bi protagonistek eguna eta gaua konpartituko dituzte, bakoitzari dagokion denbora eta espazioan: egunak Irinbeltzagan bizirik dirauten mundu zaharrarekiko erroak erakutsiko deuskuz, Hendrixtown-go gauak mundu modernoaren ezaugarri eta paradoxak plazaratuko dituen bitartean.

Guzti hori posible izan dadin, nobela pertsonai ugariz hornituta ageri zaigu, batez ere herriari dagokionean: Leon Marty apaiz xelebrea, Istillaga anaiak, beronen ama Isidora, Bixkitturri agurea, Nemesio Irusta… pertsonai guzti hauek antzinako mundu horren (bai, gure aitite – amamek ezagutu ebenaren) azpegi ezberdinak erakusten deuskuez: denboraren ulermena, naturarekiko hartuemonak, lana, auzo – bizitza… Guzti hori, hein handi batean, Kuku Arri tabernan Ferminek biziko dituen tertulia eta eztabaida ugarietan mamituko da.

Bestalde, Luisak eta Ferminek gauera egingo dute salto nobelaren bigarren zatian, mundu zaharra gaur egungo gizarteagatik aldatuz. Puntu honetan pertsonaiak murriztu eta berauetan sakontasun gehiagoz haztatuko dau Aristik: bikote nagusiaz gain Yolo eta Dylanek osatutako bikote homoseksuala eta Itxaso eta Asier institutuko bikotearen harremana agertuko zaizikugu modu retrospektiboan. Beraz, bigarren zati honek gaur egungo giza – harremanen gaiari heltzen dio bete – betean, aurrekoan jorratutakoa guztiz alboratu barik ordea (interesgarriak benetan Kandido Mierrek bertsolaritzaren inguruan emondako azalpenak).

Duda barik, Aristiren gainontzeko elaberriak baino pertsonalagoa da Urregilearen Orduak. Aristi heldua Fermin tabernariaren azalean islatuta dakusagu, (nik behintzat liburua irakurtzerakoan Aristi bera irudikatzen nuen barra atzean edota Luisarekin filosofatzen) baina Asier mutil gazteak Pakoren iraganetik ere edaten du. Beronekin Azpeitiko institutuko mutil ha irudikatzea erraza da, bi nesken arteko amodioak erdibituta: bata, erromantikoa, gutun eta poesiek bazkatutakoa; eta bestea lizuna, hormonen indarrak bideratutako harreman fisikoa.

Estilo aldetik Aristik ahalegin handia egiten dau, bai testuaren egituraketa aldetik, idazketa taxutzerako orduan edota hizkeraren erabileran. Erregistro arras ezberdinak tartekatzen ditu, gazte gipuzkoarren berbakera “guay”-etik hasita (“hi tio, ez haiz batere enroskatzen peñarekin!”) baserritar zaharren hizkera aberatseraino. Egia esan, batzutan zenbait exhibizio estilistiko soberan leudekeen sentsazioa ere ematen du, baina nolanahi nobela beraren izaera konplexuak (ez kapritxo soilak) bultzatzen du hortara Aristi.

Obra honekin “baraja apurtu” gura izan zuen Pakok, ur handitan sartu modernitatea, denboraren iragaitea, giza harremanak, euskal herriaren egoera (ez dira gitxi institutuko greben inguruko asanbladak)... guztia elaberri bakar batean bilduz.
Egia esan, liburua hori erdiesteko bidean geratu zan: ona, duda barik, baina “oso ona “ bihurtzeko zeozer falta zitzaiola. Agian ur handiegitan sartu izana leporatu behar zaio autoreari, margoztu nahi zuen koadro bikaina zirriborro bukatugabe ugarirekin utzi izana. Zer eskatu ostera? Konkrezio handiagoa? Sinpletasun gehiago? Batek daki... posible da buruan zeukan guztia idazteko modurik orekatuena izatea “Urregilearen Orduak”.

Dana dala, nire ustez, liburu honen izaera irekia, inperfektoa, bukatugabea… elementu positibotzat ere hartu daiteke. Irakurlea idazleak uzten dituen zirrikituak betetzera derrigortuta dago, elaberriaren irakurketari bere iritzi eta sentipenak gehituz. Zentzu honetan, irakurle orok bere errealitatearekiko heldulekuren bat aurkituko dau obra honetan: nerabeak, bizitzako errespontsabilitateetan murgiltzen ari den gazteak, heldu aroan sartzen ari den “ez – hain - gazteak”… guztiek atarako diote zeozer positiboa “urregilearen orduak” nobela gomendagarri honi.

98ko Durangoko azokan sinatutako alea duen zerbitzari hau baieztapen horren lekuko izan daiteke.

Y Ole! (Posted by Bruno)

Kontsumoari kaña!! (425 k.a.)

2007-08-29T09:33:00.000-07:00

Urrunera begiratzen dut, nire lurretara. Bakeaz maitemindurik, hiriak izutzen nau eta herrimina sentitzen dut. Herriak ez baitit sekula horrelakorik esan: "ikatza, ozpina edota olioa eros ezazu", "erosi" hitza ez baitzuen ezagutzen, denetarik ematen baitzidan, "erosi" betiko leloarekin ibili beharrean.

Diceopolis pertsonaiaren hitzak, Aristofanes-en "Akarnatarrak" lanean.

Irudian, Aristofanes bera.

Canis lupus

2007-08-29T09:27:00.000-07:00

Antes veía las orejas al lobo.

Ahora veo al lobo.

300.000 Km/s

2007-08-15T08:11:00.000-07:00

Izenburua: La velocidad de la luz.
Egilea: Javier Cercas.
Argitaletxea: Tusquets.
Orrialdeak: 305.

Zinemaraturiko “Soldados de Salamina” liburuaren egilea dugu Javier Cercas. Illinois zein Gironako unibertsitateetan irakasle aritu da eta “El Pais” egunkarian irakurgai izan dira berak sorturiko zutabeak.

Badu nobela honek Salaminakoarekin zerikusirik, adibidez, gerra eta honen ondorioak izango dira gai guztien arteko batzuk. Eta protagonista protoidazle edo literatura irakasle den gaztea da.

Liburu honetan idazle izan nahi duen gazte bat EEBBtara abiatuko da irakasle laguntzaile postu bat betetzera. Bertan, Rodney Falk ezagutuko du, misterio kutsu batez inguraturiko Vietnamgo beteranoa eta Hemingway zalea. Rodneyren zakarkeri, isolamendu eta berezitasunak gainditu eta gero, lagun egingo dira biak. Eta irakurgai duzun hau, adiskidetasun horri buruzko eleberria da, baita gaizkia eta errua ere lantzen dituena, Vietnamgo gerra hura eta geroko zenbait gertakari oinarritzat hartuta.

Egiturari dagokionez, liburuaren dentsitatea nabarmendu beharra dago. Eskerrak edizio honen letraren handiari, izan ere, ugariak dira puntu ta aparterik gabeko pasarteak eta lerro askotako esaldiak. Ez dut honekin esan nahi aspergarria denik, baizik eta batzutan nekagarria izan daitekeela irakurketa. Honi, liburuak lau kapitulu bakarrik izatea gehitu behar zaio. Dena den, azken honek liburuaren “ezin uztea” dakar batzutan, ez baitago kapitulua amaitu ta geroko atsedenik.

Azpimarratzekoa da Rodney Falk pertsonaiaren indarra, bera bihurtzen baita hein baten pertsonaia nagusi. Irakurleak honi buruz duen pertzepzioa bilakatu egingo da kapituluetan zehar, liburuaren estiloa bera bilakatuko den eran, alaitasunetik seriotasunera pasatuz, pertsonak heldutzen doazen heinean.

Beste puntu batzuk aipatzearren, Vietnamgo deskribapen urriak nabarmenduko nituzke, non nik uste, idazlea jende gehienak pelikuletatik duen informazio bisualaz baliatzen den, guzti hori ekiditeko. Kontutan hartzekoa ere, eleberriari darion errealismoa, irakurlea guztiaren egiazkotasuna zalantzan jartzera bultzatuko duena. Honetaz baliatuta bere aurreko eleberri baten propaganda eginen du.

On egin,

Sua falta zaigu - Katixa Agirre

2007-07-03T07:26:00.000-07:00

Bada hilabete inguru Katixa Agirreren ipuin bilduma bukatu nuela, eta jakina da zelangoa dan langabearen bizimodua: egunena zehar dozenakao arrazoi agertzen dira egin beharreko horri adarretatik ez heltzeko.

Azkenik, nire burua serioski derrigortu dot pantalla aurrean jezarri eta teklei eragiteko.

Zer esan neska arabar honen lehen lanaz? Ba orohar gizakien arteko harremanaz hitzegiten duela, baina konkretuki gaztaroaren prisma erabiliz horretarako. Gaztaroa modu nahiko zabalean ulertuta, lehen zigarroa probatu guran dabilen nerabetik hasita "hogeitaka" urte eukita mundu helduaren barrunbeetan galduta dabilzen gazteak aurkitzen baitira.

Esan liteke ipuinek halako continuum bat osatzen dutela, nerabe biren bizipenetatik hasita gizon heldu konformistaren perspektibarekin bukatzen baitu autoreak azken ipuinean. Eta egia esan, niri azken aldeko ipuinak izan dira gehien guztatu zaizkidanak. Nagusiak egiten ari garelako izango da agian, gizon burusoil potoloa neska nerabea baino hurbilago senitzten hasi garelako edo....

Lehen hiru ipuinak iruditu zaizkit flojoenak, eta amaierakoak ostera indartsuenak eta hobetoen idatzitakoak. Estiloa, zer esanik ez, nahiko soila da hizkerari dagokionez, baina landua elementuen erabileran eta umorezko egoeren planteamenduan.

Finean, lan interesgarria da Sua falta zaigu. Soberan dago esatea ez garela Kixote batetaz ari, baina idazleak badaki bere argumenuak modu egokian erabiltzen irakurlea gehiagoren beharraz uzteko. Nabari da Gidoigintza eta Publizitatearen alorrean dela aditua Agirre andereñoa...

Zoririk ez

2007-06-09T06:54:00.000-07:00

Izenburua: Sin Destino. (Sorstalanság)

Egilea: Imre Kertész.

Argitaletxea: Acantilado.

Orrialdeak: 264.

2002. urtean nobel saria jaso zuen Imre Kertész-ek, bere obran "historiaren arbitrarietate basatiaren aurkako indibiduoaren esperientzia hauskorra” adierazteagatik (!!).
Sinopsiak XX. mendeko maisulantzat jotzen du liburua bera. Ez nuke nik horrenbeste esango, nire bagaje literarioa ez baita hori epaitzerainokoa. Ziurtatu dezakedana da aspaldiko partez liburu honek “engantxatu” egin nauela.

Liburuan hamabost urteko gazte hungariar baten istorioa kontatzen zaigu, bigarren mundu gerran kontzentrazio gune batean preso egongo dena judua izateagatik. Denok ikutuko gaitu liburuak seguru asko, jakinda egilea bera, leku haietan bertan preso egon zela denbora luzez. Deskribapen zehatzek (eta aurretik ikusita dauzkagun irudiek) bertan bageunde lez ikusaraziko dizkigute eszenarioak.
Kertész-ek larregizko sentimentalismoa egozten dio Spielbergi “Schindlerren zerrenda” egitean, eta liburu honetan kontrakoa nabaritzen da. Hau da, sentimentalismoari ihes egin nahian ia narradore urrun bihurtzen dela protagonista (esan zitzakeen denak kontutan hartuta noski).

Puntu negatibo moduan, pertsonaia nagusiaren inozotasuna nabarmenduko nuke. Zerikusia edukiko du ere ikusitako dokumentalek eta irakurritakoek nire ikuspuntua lar alboratua edukitzea, baina ez dut oso normala ikusten hamabost urte eukinda, gerra egoeran, pertsonaiak ez duela batere gogoetarik egiten (judua izatearen arazoaz ez bada). Nik zazpi edo zortzi urte jarriko nizkioke, besterik ez. Mutila amaordearekin zein aitarekin ia oroitu gabe Alemaniara lanera doa, bagoi baten lau egunez irten gabe egongo da, urik edan gabe edukiko dituzte eta oraindik ez du ezerren susmoa hartuko, presoz jantzita egon arte. Arraroa egin zait ere, denbora luzez preso egon arren, gutxitan (inoiz ez bada) aipatuko dituela familiakoak zein hasierako neska laguna.

Hala ere, irakurleak badu kontzentrazio guneen eta tximinien berri, eta horrek, ekidiezina den patu horrek, larritasun antzeko sentsazioa sortzen du, protagonistaren “itsutasuna” kontutan hartuta. Urtzi Urrutikoetxea liburuaren euskerazko bertsioko itzultzaileak esan zuenez, “Mutikoari zaplaztekoa emateko gogoa ematen du batzuetan... Alemanak jende langile eta zintzotzat ditu, eta langile eta zintzo izanez gero bera ere norbait izatera iritsiko dela uste dut beti”

Dena den, liburua ez da autobiografikoa, horren ikutuak izan arren. Hau da, ez da Kertész pertsonaiarekin aldioro alderatu behar.

Egileari elkarrizketak eta nobel saria:

http://www.elpais.es/suplementos/domingo/20010311/entrevista.html

http://www.mpmr.org/cultura/kertesz.htm

http://nobelprize.org/literature/laureates/2002/

Las cosas que pasan a espectadores como Ud.

2007-06-02T05:06:00.000-07:00

Izenburua: True tales of American life.

Editorea: Paul Auster.

Argitaletxea: Faber and Faber.

Orrialdeak: 480.

1999.ean, astero NPR irratian istorioren bat kontatzeko proposamena egin zioten Paul Austerri. Honen emazteak ordea, senarra lanez lepo ikusita, ideia hobea izan zuen. Zergatik ez herritarrei eman euren istorio pertsonala argitaratzeko aukera?

Liburu hau, irratian irakurri ziren istorio haien guztien antologia da, Austerrek 4000 gutunetik gorako multzotik aukeraturikoa. Amodioa, heriotza, umorea... bezalako kategoriatan banatuta 179 istorio “benetako” irakur ditzakegu, eguneroko pertsona normalek, galtzaileek, herritar xumeek kontatuta.

Liburua egiterako orduan Austerri gehien interesatzen zitzaizkion istorioak, munduari buruzko gure itxaropenei desafio egiten zietenak ziren, gure bizitzetan eragina duten indar misteriotsuei buruzko anekdotak. Istorio denak egiazkoak diren? Auskalo. Egia den bakarra zera da, istorio orok errealitatea duela oinarri, eta liburu honetako askok “zerbait” sentiaraziko digutela.

Enjoy your meal!

Quan entren les barques

2007-05-28T06:54:00.000-07:00

Izenburua: A peu pel País Basc.
Egilea: Josep M. Espinàs.
Orrialdeak: 197
Argitaletxea: La Campana.

80 urte bete berri ditu Josep M. Espinàs kazetari katalanak. Eta edadeak nola ez, eragin nabarmena du jorratzen dituen lanetan eta darabilen estiloan. Ez bilatu beraz, sexu, droga ta rokanrrolik liburu honetan. Kontrara, lasaitasunaz zein bizitzako gauza sinpleenez gozatzera gonbidatuko gaitu Bartzelonako idazleak.

1956.ean “A peu pel Pallars i la Vall d’Aran”ekin hasi eta tankera berdineko hamazortzi liburu idatzi ditu orain arte. Hauek, oinez eginiko bidaien kronika sinple eta irakurterrazak dira. Honek ordea, ez du idazlearen elegantzia eta ofizioa ezkutatzen. Gogoetak ez du hitz lerro amaigabeen laguntzarik behar, irudi bat sinpleki deskribatzeaz nahiko da. Eta Espinàsek badaki zein irudi aukeratu.

Ibilaldia Elorriotik Lekeitiora luzatzen da, Sebastià bere lagunaren laguntzaz zortziren bat egunetan burutzen duelarik. Azken egunetan, Isabel bere editorea eta honen senarra batuko zaizkie. Jende xelebrea eta gure inguru hurbileko lekuak ezagutuko ditu bikoteak. Hori bai, katalanek ohitura duten lez, euskaldun den edozer/edozeinen idealizaziorako joera du sarri, Katalunian egoera txarragoa den komentzimenduaz. Eta goraipamenaz gabiltzalarik, antzeko zeozer gertatzen zaio edadeko emakumeekin: elegantzia, edukazioa ta egoten jakitea izugarri miresten ditu egileak.

Estresatuta eta nahastuta bazabiltza, hau da egin beharreko aukera. Espinàsek bidai lasaigarri eta atsegin baten gidatuko zaitu, eta beharbada, gauza txiki eta sinpleen bidez begiak ireki.

“No aspiro pas a fer turisme de platja ni a buscar cargols. Les millors experiències del caminant –de l’escriptor?- són veure allò que no es pensava veure, descobrir que no hi ha models de satisfacció previsibles.”

COLA - Irvine Welsh

2007-05-18T02:50:00.000-07:00

Azken iruzkinetako "anagramitis" larria onartzen dot, eta orain mesanotxean ditudan bizpahiru liburuekin letren errepublika (bananero) honetara aniztasun pixka bat sartuko dodalakoan nago (euskalduna eta emakumezkoa, txo!).

Dena den, azken anagramada bat jaurti beharrean aurkitzen naz. Izan ere, duela aste dexente bukatu neban Irvine Welsh-en Cola, eta beronen gaineko iruzkina egiteke neukan oraindik.

Egia esan, azkenaldian faltan somatu izan dodan engantxe maila aurkitu neban Cola-ren pasarte batzuetan. Danok ezagutzen dogu Trainspotting-en autorearen estiloa: zuzena, gardena, kaletarra, zikina, droga, sexua eta britainiar bizitzako hainbat ugerren presentzia nabarmenarekin.

Pseudo - Bukowskiz kokoteraino gaudela nabarmena den arren, Welshek atentzioa bereganatzea lortzen du Edinburgoko auzo txiro bateko lau lagun hauen istorioarekin. Gaztarotik helduarorako abenturak kontatzen ditu, eta zelan zer berezi batek (halako Glue mistoriotsu batek alegia) beraien arteko batasuna mantentzen duela urteen eta jazoeren gainetik.

Literatura soziolojikoa, literatura autobiografikoa hein handi batean, eta nerabezaroa bizi izan dogun edonor identifikatuta sentituko gara liburuko hainbat pasarterikin. Izan ere, garai horri ematen dion tratamendua da interesgarriena nire ustez. Nerabe garaiaren noraeza eta ingurukoen baldintzapenak ederto islatzen ditu hooliganismo, juerga, botila apurtu eta lehen txortaldien bitartez. Pasarte horietan nobelak engantxe gaitasun handia dauka.

Urteak eta pasarteak aurrera joan ahala Welsh-ek fuellea galtzen du, batez ere Oktoberfest delakoari dagozkion kapituluetan, ia apurtxo bat aspertzeraino. Hala ere, amaieran tentsio narratiboa eta, batez ere, intentsitate emozionala berreskuratzen ditu kontaketa modu egokian borobilduz.

Halan ba, mota honetako literatura gustuko dutenentzat lan gomendagarria da honako hau.

Los Detectives Salvajes - Roberto Bolaño

2007-02-08T09:04:00.000-08:00

Ezohikoa eta ederra benetan irakurri berri dodan nobela hau. Agian inoiz ikusi dodan nobelarik enigmatiko eta arraroena. Gorputzean halako sentsazio arraro bat itzi deust, sortzen deutsun ezinegona eta bere irakurketaren gozamenaren arteko nahasketa bat...

Nonbaitetik hastearren, igartzen da idazleak ez dauela perspektiba eroso eta liriko batetatik idazten. Izan ere, Roberto Bolaño-taz dakidan apurrak idazle “destroyer” eta bohemioaren figura dakarkit gogora. Txiletarra jaiotzez, harat honat ibili zan Espainian finkatu arte. Era guztietako lanetan aritu ta gero, bere bizitzako azken urteetan nolabaiteko errekonozimendua izan zuen, bere lanik onenak sasoi horretan argitaratu zituelarik. Dena den, garai on honek ez zuen askorik iraun, 2003an hil baitzen artean berrogeitapiku urte zituela. Los Detectives Salvajes, bere lehen lan handiaren argitalpenetik 5 urte besterik ez ziren pasatu.

Nobela honetan Arturo Belano (nolabait esatearren Roberto Bolaño beraren alter egoa dena) eta Ulises Lima poeten andantzak eta mudantzak kontatzen dira. 70garren hamarkadaren erdialdera Mexico DFn daude, “real visceralismo” deritzon literatur mugimenduaren buru bezala, harik eta Cesarea Tinajero poeta misteriotsuaren gainean ikertzen hasten diren arte. Bere bila abiatzen dira Sonorako deserturantz, bertan zer topatuko duten jakin barik. Kontua da deserturako bidai horren ondorioz nomada bizimodu bati hasiera emango diotela, eta nobelan zehar hurrengo 20 urteak kontatzen dira, non Belano eta Limaren bidaia Israel, Espainia, Suitza, Paris, Nicaragua edota Sierra Leona moduko tokietatik pasatuko den.

Pasarte bakoitza, denbora eta toki konkretuetan kokatua, pertsonai desberdinek kontatzen dute. Ulises edo Arturo ezagutu zuten pertsonak, agian bere aurreko ezertxo ere ezagutzen ez zutenak, baina aste edo hilabete batzuetako pieza bat ematen dutenak bidai handi horren puzzlea osatzeko lanean. Gainera, kontalari hauek protagonistak ezagutu zituzteneko garaiak eta beraien egoera pertsonalak ere plazaratzen dituzte, kasu batzuetan Belano eta Lima baino interesgarriagoak bihurtuz. Adibidez, niri izugarri gustatu jat Xose Lendoiro galiziar abokatuaren pasartea, momentu horretan nobela orduko 100km.tik 250era pasatu izan balitz moduan. Afrikako pasarteak kontatzen dituen argazkilariarenak ere badute halako zera berezi bat...

Bolaño anbiguotasun eta subjetibotasunean oso eroso sentitzen da, eta askotan kontakizuna muga naif edo absurdoetara hurreratzen duen arren, beti dago ukitu bitalista edo esentzialista bat kontakizunarekin harremanetan mantentzen zaituena. Ez dakit ondo azaldu ete dodan. Nobela irakurtzen dozun bitartean, baliteke momentu batzuetan apur bat galduta sentitzea, baina hala ere irakurtzen dozuna barreneraino heltzen da zuzen – zuzen. Noski, Bolaño petsonaia abaniko zabal horretaz baliatzen da bizitzaren aurreko jarrera eta iritzi mordoa azaltzeko... anabasa zorrotz bezain iradokitzailea sortuz.

Nobela luzetxoa da, baina nire ustez benetan merezi duten horietakoa. Are gehiago: irakurketa bat baino gehiago behar duten liburu horietakoa dela esango nuke. Baina uste dot bigarren buelta bat emon baino lehenago Bolañok bizitzan idatzi zuen azkeneako nobelarekin ausartuko nazela: 2666.

Hobetzen, Sartzen eta Sakontzen

2007-01-27T15:27:00.000-08:00

Duela gutxi Etxe, Gorri eta Zubi bezalako hitzak ezagutzen nituen. Ez da aspaldiko partez hobetzen hasi naizela...batek daki zer gertatuko den.

Porca Memoria (Hasier Etxeberria + David de Jorge)

2006-11-23T08:31:00.000-08:00

Porca Memoria bezalako lanak nekez sailkatu daitekez ohiko jeneroen barruan (ipuina, nobela, entsaioa...). Egia esan, ez neuke jakingo zelan definitu liburu bitxi hau. Agian, “Sukaldaritzaren harira etorritako oroimenen bitartezko errekreazio literarioa” dei geniezaioke. Edo, ponposidadeak albo batera itzi eta maltzurragoak izanda, “Ondo jatearen lagun handiak diren bi golforen errekordu morbosoak, (ia) beti gastronomiaren harira”.

Izan ere, Hasier Etxeberriak eta David de Jorgek bide oso interesgarria aukeratu dute artifizio literario hau eraikitzeko orduan. Lehenik eta behin, irreberentzia dosi handiak dituen edozein liburutan gertatu beharko litzatekeen moduan, beraien buruetaz barre eginez hasten dute asuntoa: Janariarekin loturiko oroitzapenekin liburu bat egiteko asmoa duten bi urde direla azaltzen dute, bata besteari zirikada ederrak emanez... gainera, liburuko kapituloak “orain zuk, orain nik” eran idatziko dituzte, kapitulu batetik bestera bien arteko komunikazioa mantenduko delarik.

Bestetik, oso interesgarria da jenero orotik kanpo kokatzen den lana izatea. Pasarte batzuk nobelaren plazerrarekin irakurtzen dira, beste batzuk entsaioaren eremuetara hurbiltzen diren bitartean. Eta zer esanik ez, gastronomiarekin lotutako anekdota ugariek ipuin itxura hartu ohi dute sarritan.

Azken baten, liburuaren muina bi idazleen anekdotario zabala dela esan dezakegu. Eta batak zein besteak ondo dakite zertaz ari diren. Printzipioz Hasier Etxeberria idazle gourmet-aren paperean koka dezakegu, baina sukaldaritzarekin duen harremana benetan estua da: ETBrentzako hainbat sukaldaritza programa zuzendu zituen 80. hamarkadan, eta sukaldaritzaren inguruko hainbat liburu idatzi izan ditu (batzuk David de Jorgerekin batera). Hortaz gain, nabaria da Etxeberriaren Bon Vivant profila: bere inguruko jatetxe haundi guztietatik pasatua da, eta ez da lehen aldia bere andantza gastronomikoen inguruko oihartzunen bat heltzen zaigula (Larrabetzuko artxo – jan literarioa, edota Hasierrekin batera zegoela, bere iloba Mexikarra jatetxe horietako batetik “doblatuta” irten zenekoa...).

David de Jorge ostera, sukalde munduan da ezagunagoa. Txef handienen jatetxeetan egin ei izan dau lan (El Bulli, Zuberoa, Berasategi, Mugaritz...), azken aldian aholkularitza gastronomikora hurbildu den arren. Antza, tertzio aldaketa horrek idaztearen arloa ere inplikatzen du, sukaldariak oso komunikatzaile txarrak direla esaten duen arren, luma hartzera ausartu izan baita azkenaldian.

Eta egia esan, nahiz eta kontatzen dituen gauza ugari interesgarriak izan arren (batez ere sukalde “profesionalen” tripen deskribapenak), nabari da idaztearen arloan De Jorge Etxeberria baino eskastxoago dabilela. Ez “pobrezia literario”agatik, baizik eta justu kontrakoagatik: berari dagozkion kapituluetan sukaldaritza soil eta “konklusibo” baten aldeko hautua egiten duen De Jorgek, askotan testua guztiz korapilatzen du, atzera eta aurrera eginez, aipu mordoa sartuaz eta, azken finean, irakurlea apur bat mareatuz. Ni behintzat, bere pasarte batzuetan apur bat galduta sentitu naiz, noria batetan bueltaka ibiliko banintzateke legez.

Etxeberria ostera (azeri zaharra), oso eroso mugitzen da gaztetako oroimen morbosoen, oturuntza memorableen deskripzioen eta bere esperientzia eta hartuemon profesionalen (Oteiza, Argiñano, Aduriz...) kontakizunetan. Pasarte hauetariko asko gozatzeko modukoak dira.

Ez naz gehiago luzatuko: liburu irakurterraza, interesgarria eta diferentea. Gizakiarentzat hain oinarrizkoa eta betidanik plazerraren iturburu izan den janaria oinarritzat hartuta inbento polita egin dute idazleek, irakurle kurioso orok (eta, batez ere, neu bezala Bon Vivant direnek) apreziatuko duten saiakera.

Verdes valles, Colinas Rojas

2006-10-26T08:45:00.000-07:00

Egia esan, ez da erraza liburu honen aipua egitea, batez ere kritikoki bustitzeko ohitura izan ezkero...

Valles Colinas Rojas trilogiaren lehen alea da “La tierra Convulsa”. Hitz gutxitan azaldu behar izan ezkero, esan daiteke XIX eta XX. mende hasierako Getxoren fresko historiko – mitikoa dela nobela hau.

Euskal gizartearentzat nahasiak izan ziren garaien erretratu eta analisia egiten du Pinillak, baina eraberean giza kondizioari dagozkion arlo gehiago ere sakon uktizen ditu, batez ere askatasunari eta lurra eta gizakiaren arteko harremanei dagokiozenak. Igartzen da egileak bizi osoan (ez ahaztu 80 urte paseak dituen agurea dala) astiro – astiro mamurtutako kontzeptuak darabiltzala esku artean. Eta nire ustez hori batzutan bere kontra bihurtzen da, gaiak modu sakonegian ukitzen baititu zenbait momentutan. Egia esan, zenbait unetan liburuak une “traszendenteegiak” ditu, eta niri gatxa egiten zait Pinillaren burutazioak jarraitzea. Hala ere, momentu batzuetan bakarrik gertatu ohi da hori. Orohar erritmo egokia eta hari narratibo erakargarria du liburuak.

Alderdi soziolojikoari ekiten dionean ere, nire ustez, zenbaitetan olio falta apur bat igartzen da. Euskal oligarka, “burdinezko gizon”, maketo eta baserritarrekin margozten duen panoramak ez dit larregi konbentzitzen. Sabinianoen traizioa euren tradizioei, maketoen oinazeak meatzeetan... kontzeptu estereotipatuegiak erabiltzen ditu, eta klaro, liburua irakurtzen duen Madrilgo tipoak “ya he encontrado las claves del problema vasco!!” esan dezake liburua irakurritakoan... eta ez da hainbesterako. Erran nahi baita, liburu honene bitartez klabe oso soil eta elemental batzuk eskura daitezkeela, inoiz ez gure errealitatearen egia osoa. Eta zenbait kritikok hori ahaztu dutelakoan nago.

Lehen nazionalisten irudi estereotipatuegia erabiltzen dela uste dot (zer egiten dabe Jaso eta Martxelek euskal erromerietatik jendea sueltoan dantzatzera derrigortzen? Hori baino irrealagorik...), batzutan erridukuluraino ere iritsiz... noski, hori irakurtzen duen “antinazionalista” batek sekulako satisfazioa jaso dezake, Aranaren doktrinaren alderik ilunenak konprobatzen dituen neurrian...

Gero, euskaldunek mundu tradizionalari egiten dioten traizioa aipatzen du, industria eta manufakturen arloan bete – betean sartu zirenean... konkretuki, lehen mundu gerrarako armen fabrikazioarekin “becerro de oro” delakoaren adoraziora pasatu zirela aipatzen du Pinillak... eta nik dakidala, euskal enpresario txikiek, armaoletan lan egin eginez, mendeak zeramatzaten Europa osoko monarkientzako arkabuzak, kainoiak, morteroak eta gainerako armak eginez, aberastuz... badirudi burdina XIX – XX mendeen bitartean asmatu zela, eta ez ta hurrik pe, Pinilla jauna. Garai horretan jadanik burdinarekin marabillak egiten zebilen gizakia...

Egia esan, oraintxe jatort burura Portugalete eta Areeta batzen dituen zubi kolgantearen eraikuntza momentu baten ere ez duela aipatzen, horrek garai haretan izan zuen garrantzi guztiarekin... Pinillaren freskoa anbiziotsua bai, baina konpletoa ez den seinale.

Eta bueno, ez naz detaile gehiagotan sartuko. Liburuaren argumentua edonon eskura dezakezue (ama nazionalista eta bere seme bien delirioak, izen bako zerbitzariaren – Bera, “Ella” -maltzurkeri eta lukurreriaz beteriko maniobrak, Camilo Baskardo industrialaren andantzak, baserriko mutil baten eta La Arboledako neska sozialista baten arteko maitasun istorioa... ia guztia Asier Altube eta bere irakasle izandako Don Manuelen prismatik aztertua), eta balorazio kritiko batean zentratu nahi izan dot aipua.

Laburbilduz: lan eskerga Ramiro Pinillak lepoan hartu duena. Eskertzen den lana, oinarri narratibo nahiko sendoak dituena eta gai soziolojikoei serio eusten diena... hala ere, onartzen dot apurtxo bat gehiago espero nebala. Nire ustez, errealismo majiko tokeek ez diote batere mesederik egiten nobelari (llamen pasartea, Sugarkeako Baskardotarren presentzia, Ángelo indigenaren gora beherak...) eta sinesgarritasuna kentzen diote. Errealitatearengandik hurrago kokatzen denean ostera, puntuak irabazten ditu (Roque meatzarien artean dagoenean, Bentan mostradorearen inguruko apustuak egiten direneaeztabaida amaitezina antolatzen denean... ia ia tabernako giroa senti dezakezu!). Hala ere, errealitateari dagokionean puntu beltz bat derrigor aipatu behar da: non geratzen da euskera nobela osoan? Pinillaren arabera, Getxoko biztanleak guztik erdaldundurik zeuden XIX mende amaieran, eta hori guztiz faltsua da, garai haretako nekazari giroko jendea ez baitzen egongo nobelan adierazten dena bezain gaztelanizatua. Ez dakit, Pinillak auzi honetaz paso egiten duela ematen dau.

Amaitzeko: gai soziolojikoak gustuko izan eta mamotretoei bildurrik ez dieten irakurle ausartentzat nahiko gomendagarria.

High fidelity

2006-10-10T03:36:00.000-07:00

Izenburua: High Fidelity.

Egilea: Nick Hornby.

Argitaletxea: Penguin.

Orrialdeak: 245.

Hogaitamapiku urteko tipo Londondarra, albo batera utzi berri du Laura bere neskak. Orain aske da, eta nahi duena egin dezake: gustoko duen musika entzun, neskekin ligatu,.... Hala ere, hasierako euforiaren ostean, bakardadea, arrangura eta hausnarketarako garaiak etorriko zaizkio. Kontuz, liburua ez da drama bat, inondik ere. Pentsamendu ez oso sakon batzuk tarteko direlarik katxondeoa da nagusi. Pertsonaiak berak eta ingurukoek egoera barregarriak sortuko dituzte.

Musika denda txiki baten egiten du lan Robek, eta zerrendazale borrokatua, eta betiereko nerabea izateaz aparte, apurtxo bat patetikoa ere bada. Norberaren heldutasunaren arabera, identifikaturik sentituko da irakurle zenbait.

Musikan adituak direnentzako bereziki gomendatzen dut liburua, etengabekoak baitira erreferentziak. Nire moduko ezjakin musikalentzako, E-mulea pizturik eukitzea bereziki gomendagarria da.

Argi dago ez dela azalean agertzen den eran “An instant classic” (Guardian), baina egunerokoa, modernoa (oraindik casettekin dabiltzan arren) eta katxondeozkoa, zer gehiago eska liteke?

“I was wondering if you wanted to come see T-Bone play tonight.”
Of course I don’t. We can’t speak any more, don’t you understand woman? We had sex, and that was the end of it. That’s the law in this country. If you don’t like it, go back to where came from.
“Yeah. Great.”
©

"ez nago prest euskalduna izateagatik sufritzera"

2006-10-09T04:54:00.000-07:00

Ramon Saizarbitoriari duela lau urte egin zioten elkarrizketa mamitsua topatu dot sarean, erdi kasualitatez.

Beti bezala, interesgarria eta zentzuduna niretzat "fetitxe" bihurtu dan autore hau... euskal munduan nagusitzen diren iritziak ikusita ordea, zenbatek ez dute arbuiatuko horrelako iritziak jaurtitzeagatik?

Ikusten duzue Berria (Gara, zer esanik ez...) horrelako zerbait argitaratzen?

Irakurteko:

http://www.elpais.es/articulo/elpbabsem/20020323elpbabese_1/Tes/estoy/dispuesto/sufrir/ser/vasco

No era el hombre más honesto...

2006-09-07T05:39:00.000-07:00

Izenburua: El oro del rey.

Egilea: Arturo Pérez-Reverte.

Orrialdeak: 264

Argitaletxea: Alfaguara

Alatriste kapitainaren abenturei buruzko laugarren liburua dugu hau. 1626. urteko Sevillan gertatzen dira bertan kontatzen zaizkigunak. Flandesetik bueltan, Alatriste kapitainak eta Iñigo Balboa gazteak ezpatari talde bat bildu beharko dute misio arriskutsu bat betetzeko, indietatik kontrabandorako urrea dakarren galeoi espainol bat erasotzea.

Irakurritakoak zeharo astiro gertatzen direla iruditu zait niri, erritmo lar lasaiko liburua. Gauza pare bat kenduta Niklaasbergen itsasuntziaren erasoa besterik ez baita gertatzen. Hori bai, pasarte hau bereziki, itzela iruditu zait.

Alatristeren bilduma oro har, abentura liburu sorta bezala, gustoko dut, bereziki “El sol de Breda” liburua gomendatuko nukeelarik, akzio gehien biltzen duena denez. Halere, badira kritika negatibo eran azpimarratu nahi ditudan gauza pare bat. Nahiko astuna egiten da egilea“Espainia madarikatua”ri buruz sermoika hasten denean. Egia bada ere, garai hartan goi-mailako lapurketa, influentzia trafikoa, eta abarrekoak eguneroko ogi zirela, nahiko argi gelditzen da ideia hasierako liburuan, eta ez dago zertan horrekin tematu beharrik.
Sinesgaitz egiten zaidan gauza bat Alquézar-ko Angélica eta Iñigo Balboaren arteko maitasun istorioa da, non pertsonaiak ume direnetik maitemintzen diren eta nagusi izan arte ez duten beste inorekin harremanik mantentzen.

Reverteri buruz artikulugile eran nahiago dudala nobelagile baino esan. Eta Agustín Díaz Yanes-ek zuzendu berri duen filmari buruz, liburuak irakurri dituztenentzako filma dela. Liburuetako pasarte lar ikutzen dituela, libururen bat oinarri hartu beharrean eta sakontasunez landu beharrean.
©

El Bosque de Los Zorros (Arto Paasilina)

2006-08-22T06:59:00.000-07:00

Liburu kuriosoa, zinez, oporretako momentu lasaietan apurka - apurka dastatu nuena.

Arto Paasilina finlandiarra gustura ezagutuko nituzkeen tipo horietakoa da: kazetari ohia, poeta ohia eta basozain ohia, erdi libertario, erdi ipurterre... eta hala ere, bere sorterrian milaka ale saltzen dituen idazlea.

Bere lan ezagunenek antzeko klabeen inguruan egiten dute jira, zehazki inguruko gizarte zurrunean tokirik aurkitzen ez duten pertsonalitate berezi horien inguruan: beraien askatasun beharrak, lege eta arau orori moldatzeko gaitasun edo gogo faltak... eskandinabiako paisaia ankerrean istorioen garapenerako eszenario ezin hobea aurkitzen dutelarik.

Liburu honetan ere antzeko zerbait gertatzen da, Laponiako baso hotz batean hiru pertsonai ezberdin bilduko dira txabola berera: bere konpintxeengandik ihesi dabilen Oiva Juntunen lapurra, eszedentzia hartu berri duen Remes militar alkoholikoa eta autoritateengandik ihesi dabilen Naska Moshnikoff amama koltta (Finlandian bizi diren laponiar ortodoxoak).

Beraien inguruneko arazoetatik ihesi dabiltzan pertsonak dira, eta Azerien Basoa den "No Man's Land" horretan aparteko babesa lortuko dute, hain ezberdinak diren pertsonak ia banezinak bihurtzeraino.

Paasilinaren idazkera soila eta airosoa da, umore azidodun ukitu batzuekin, eta korrekzio politiko eta moralari dagokionean ez dio bere buruari muga handiegirik jartzen. Hori bai, itzulpenaren inguruan zalantza dezente ditut, izan ere gaztelerara pasatutako testuak bere zulo edo gabeziak askotan azaltzen ditu: hizkera informalean zailtasun handiak izan ditu itzultzaileak testu orijinaleko martxa ez galtzeko. Naska Moshnikoffen esaeretan igartzen da hori gehien, eta oztopoa nola edo hala gainditzea lortzen badu ere, elkarrizketa batzuk naturaltasun eza nabrmena islatzen dute.

Dena den, eta urteko liburua izango ez dela argi dagoen arren, gozamen dosi nabarmenak eskaintzen dituen lana dela argi utzi nahiko nuke, batez ere Paasilina umore surrealista eta azidoaren mugetara hurbiltzen den pasarteetan.

Bihar hilko banintz

2006-08-14T18:12:00.000-07:00

Bihar hilko banintz,
jai giroan pasako nuke gaua.
Bihar hilko banintz,
hildako denak mendekatuko nituzke.
Bihar hilko banintz,
munduari emango nioke buelta.

Baina gaurkoa izango balitz
hil beharreko eguna,
zurekin, gai axolagabeak jorratuz
pasako nituzke azkeneko orduak.

Itzala

2006-08-14T17:53:00.000-07:00

ITZALA DUDAN ARTEAN EXISTITZEN NAIZ!

Joan Margarit

2006-07-23T14:37:00.000-07:00

Final d’un conte

Les estrelles que es miren
en l’aigua de la bassa han vigilat
altres vides abans d’aquesta nostra.

Es una nit d’estiu: la bassa guarda,
més fràgil que el reflex de cap estrella,
el del somriure que hem perdut per sempre.
Els gossos el saqueguen,
quan s’acosten a beure l’aigua negra.

Ipuin baten bukaera

Heuren buruak putzuan
begiratzen dituzten izarrek
beste bizitza batzuk jagon dituzte gureak baino lehen.

Udako gau bat da: putzuak, edozein izarren islada baino ahulago,
betirako galdu dugun irribarrearena zaintzen du.
Txakurrek arpilatu egiten dute
ur beltza edatera hurbiltzen direnean.

(Joan Margariten poema, "Càlcul d'estructures" liburutik ateratakoa eta nik euskeratua)

Liluraren kontra

2006-07-17T07:05:00.000-07:00

Lilularik ez!
ez dago itzultzerik
eguna atean dago
haize hotza dakar
ez da izango beste goizerik.(bis)

Tronpatzerik ez!
bizitza ez da huskeria,
edan ase arte beretik
ez da aski izango
galtzear zaudelarik.(bis)

Kontsolatzerik ez!
denbora ez da luzea,
ustelak lurpera
bizitza da haundiena
galtzea, litzake galtzea dena.(bis)

(Bertold Brecht-en poema Mikel Laboak abestua)

Edo neska euskaldunek catennaccioa gustoko dute

2006-07-15T11:36:00.000-07:00

Pako Aristiren enbidoa

Sentimendurik gabeko azpeitia

Egunotan Arthur falta da Azpeitian. Arthur Cabo Verden jaio zen duela 30 urte. Beltza da eta 1’90ko altuera dauka. Fideon egoten zen askotan, eta beharbada han ikusita ezagutuko duzue askok: euskal txapela jantzita egoten zen, eta begi ezkela zeukan, jaiotzatik.

Gau batean berarekin hizketan egon nintzen. Zazpi hilabete eman ditu Azpeitian, sukaldari lana egiten jatetxe batean. Oso pozik zegoen, oso pozik egon da. Euskaldunen artean ondo konpontzen zen, estimatzen gintuen. Baina keja bat zeukan, eta ez halamoduzkoa: ez zuen ligatzen. Zazpi hilabeteotan ez du batere ligatu; zazpi hilabete daramatza ezertxo ere gozatu gabe.

Badakit zer esango duzuen askok: “Nik gehiago zeramat, ez duk Azpeitia ezagutzen!”, edo bestela “zer nahi duk ba, beltza izanda!”, edo agian “harritzen nauk, beltzak duzuen kerten-luze fama horrekin”.

Niri horregatik gustatzen zait hainbeste kanpoko jendearekin hitz egitea: geure buruari eta geure gizarteari buruzko gauza interesgarriak esaten dituztelako, gauza berdaderoak, inongo mozketarik gabe. Ez dut ulertzen kanpotarrei zaien errezeloa, ezinikusia, mesfidantza, kanpotar horiek, eurekin hitz egiten hasi aurretik, zerbait demostratu behar balute bezala; alegia, onak direla, jatorrak, leialak, ez lapur, likits edota sasikume doilorrak.

Arthur itsasuntzietan ibili da sukaldari urte askotan. 51 itsas-portu ezagutu ditu, Espainian, Portugalen, Holandan, Irlandan eta abarretan, eta Azpeitian bezalako lehorterik ez omen du ikusi. Itsas-herri haietan guztietan errazagoa omen zen lagunak egitea, neskekin hitz egitea, lehenxeago edo geroago harremanak edukitzea. Hemen ezinezkoa, hemen desesperatu egin da. Hau agoantatuko duenik ez omen dago, eta uste dut alde egin duela hemendik, aspaldian ez baitut ikusi. Eta esan behar da Arthur ez dela mutil batere itsusia edo gaizki egina, alderantziz. Altua, planta onekoa, hizlaria, gaztelania ederki dakiena eta euskara apur bat, ez dauka ezer txarrik, begi ezkel horixe kenduta.

Arthur gizarajoa. Nik arrazoia ematen diot. Ez dago eskubiderik. Badakit ligatzea gauza pertsonal bat dela, bakoitzaren erabakia dela noiz eta norekin egin, baina Azpeitian gertatzen den ligatu ezina ez da normala. Koadrila gehienak, oraindik ere, mutilenak dira soilik, edo neskenak soilik. Koadrila nahasiak oso gutxi dira. Eta koadrila monosex horien artean oso harreman gutxi egon ohi da. Taldeka sartzen gara tabernan, taldeka ateratzen gara, denok batera, geure frustrazioekin, larunbata joan eta larunbata etorri. Ez dago koadrila batetik besterako traspasorik. Sistema hori nola hautsi behar da, leporaino zurrut eginez, gero gauza inkonexoak esateko? Sinpatikoarena ere asko egin behar da ligatzeko, txistosoarena, katxondeoaren baitan errazago irensten baita ezezko posiblea. Noiz arte horrela?

Gizarajoak, edo gajoak, euren bizitza afektibo eta amorosoa larunbata iluntzetara mugatzen duten pertsona bikotegabeak! Gizarajoa Arthur, kariño eta samurtasun piska bat baizik nahi ez zuena, lujuria piska bat, gorputzari gustu piska bat ematea besterik ez, eta holakorik probatu gabe ihes egin behar izan duena! Ez daukagu bihotzik! Azpeitia herri ankerra da kanpokoekin, herri gogorra bertakoekin ere. Azpeitia laguntza gutxi, erruki gutxi, berotasun gutxi banatzen duen herria da. Badira salbuespenak, jendearen artean, elkarteen artean. Baina Azpeitian enbidia ere ugaria da, hoztasuna, errezeloa, kanpokoarekin motzak izaten espezialistak dira azpeitiarrak. Gure sentimenduak agertzen erakutsiko diguten ikastaroak antolatu behar dira lehenbailehen.

(Uztarria.com-etik ateratakoa) 2006ko uztailak 15

Cartas a Nuria.

2006-07-12T06:00:00.000-07:00

Izenburua: Cartas a Nuria: Historia de la ciencia.

Egilea:Ramon Parés.

Orrialdeak: 377.

Argitaletxea: Almuzara

Liburu honekin sail berri bati eman nahi diot hasiera, zeinetan irakurtzeko gai izan ez garen liburuak komentatuko ditugun. Norbaiti behin irakurri nion bezala, edadearekin liburuak erdi irakurrita uzten ikasten da ere.

Ramon Parés Farrás Bartzelonako Unibertsitateko mikrobiologiako katedratiko izan zen 1998. urteraino eta 1995-2003 tartean Reial Académia de Ciéncies i Arts-eko presidente izan zen. Bere bizi guztian “bi kulturak” uztartzen saiatu da, humanista eta zientifikoa.

Liburu honetan, bere alabarekin mantenduriko harreman epistolarra ardatz duelarik (hau Montpellierren doktoretza egiten ari zelarik) zientziaren historiaren laburpen zehatz eta sakona egiten du. Eta hau izan daiteke liburuari egin dakiokeen kritikarik zorrotzena, lar sakon eta zehatza izatea, autore asko aipatzen dituelako, baina era berean azaletik baino ez dituelako lantzen. Eta nahasteko baino ez ote duen balio galdetzen dio norberak bere buruari.

Orrialde batean bost autore landu ditzake bakoitzari paragrafo bat besterik eskaintzen ez diolarik. “Ikuspegi sakon bat ematea espero dut” dio hitzaurrean. Eta “globala” guztizkoa eta zehatz moduan definitu ezkero ondo dago, baina bestela... Irakurlea galdu egiten da hainbesteko izen eta datuekin. Hobe luke “Sofiaren mundua”n Gaardner-ek egin zuena egin: autore gutxi batzuk aukeratu eta kito. Osterantzean nik espertuentzako bakarrik gomendatuko nuke liburua, hau da, zientziaren historiaren mundua zehatz mehatz ezagutzen duten hoientzako errepaso moduan.

Liburuan bestalde, akats ortografiko ugari aurkitu ditut, hau da, askotan sartu zaie behar ez zuen letraren bat. Eta honek, editoreak ere paragraforen batzuk gainetik besterik begiratu ez dtuelako susmoa ekarri dit. Ze askotan, kasuko autorearen lan edo hipotesi zehatzetan murgiltzen da egilea eta ezinezkoa da matematikari, filosofiari zein medikuntzari buruz hainbeste jakitea liburua jarraitzeko eran, eta honek azkenean asperdura dakar.

Eta bukatzeko esango nuke liburuari autoreka doan indize bat falta zaiola, hainbeste lantzen dituenez gero. Liburuaren ideia ona zan, baina emaitza apur bat nahasgarria.

Urteren batzuen buruan berreskuratuko dut beharbada.

Harry Potter and the Philosopher's stone

2006-04-21T02:42:00.000-07:00

Izenburua: Harry Potter and the Philosopher's stone.

Egilea: J.K. Rowling.

Orrialdeak: 223.

Argitaletxea: Bloomsbury.

Lehenik eta behin, Brunori zera esan, sentitzen dudala On Kixote Mantxakoaren aipua Harry Potter-enaren pean gelditzea. Baina zer hau baino errealagorik literaturaren munduan? Mendeetako maisulanak fast-food literario multzoen azpian ezkutaturik gelditzen dira liburutegietan bertan.

Ez dut honekin esan nahi liburua bera gustatu ez zaidanik. Izan ere, pena eman baitit liburuak ni gaztetxoago harrapatu ez izanak. Umetan Roald Dahl-en "Matilda" liburuarekin pasatako momentu zoragarriak gogorarazi dizkit adibidez. Beraz, ez nau harritzen, oraingo umeak Potter-ekin zoratzen egotea, publizitate kanpainek nolabaiteko eragina izango dutela onartuta.

Rowling-ek liburuan bertan esaten zuenez, "helduko da eguna zeinetan munduko ume denek Harry Potter-en berri izango duten". Eta munduko denek ez, baina mendebaldeko ume denek Potter-en berri dutela seguru. Nik ere proba fidagarri bat egin nahiean nire 86 urteko aititeri galdetu nion honen berri, eta honek ere zeozer bazekien.

Bueno, eta artean ezer ez dakienarentzat, Harry Potter ume mago bat dela esan. Oraindik magoa dena ez dakiena eta familia gorrotagarri batekin bizi dena bere gurasoak, ustez, kotxe istripu batek hil zituelako. Baina bere ez dakit zenbatgarren urtegunean gutun misteriotsu bat helduko zaio Hogwarts magia eta sorginkeri eskolara gonbidatuko duena, etab. Eta horrela sei liburu, ez dakit zenbat film eta hainbat jostailu eta bideojokotan.

Bitxikeri moduan aipatu behar dut EEBBtako edizioak izen ezberdina zuela: "Harry Potter and the sorcerer's stone" eta bi izen desberdinekin argitaratu zela filmea bera. EEBBk filosofiari beldurra ote?

Bestalde, liburu bakoitzak azalak desberdintzen dituen bi edizio ditu: umeentzakoa eta nagusientzakoa. Niri ere, ez dut ukatuko, lotsa apur bat ematen baitzidan umeentzako liburu harekin metroan ibiltzea. Estrategia komertzial honek badauka bere eragina dirudienez.
Eta itzulpen euskerikoei dagokienez, bi gauza esan. Bata, bizkaitar askok euren nortasuna mindua ikusi zutenean Hagrid pertsonaiaren "West Country"ko azentua itzultzeko bizkaitarra aukeratu zenean. Eta bestea, ETBk filma, espainolez ETB2an eta euskeraz ETB1an aldi berean ematea erabaki zuenean, non euskaltzale asko euskal bertsioaren arrakasta urriagatik larritu baitzen. Dirudienez, jende askok burua oraindik Hogwarts-en dauka.

El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha (Miguel de Cervantes y Saavedra)

2006-04-19T09:29:00.000-07:00

Brunoren itzulera letren errepublika bananero honetara ez da nolanahikoa izango. Adorea bildu eta azkenean irakurri berri dodan “El Ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha”ri buruzko aipua egitea erabaki dot.

Ez da gauza erraza, literaturaren klasiko handienetakoa izaki, beronen inguruko mito, balorazio eta prejuizioak ugariak baitira. Gainera, On Kixote Mantxa’koaren (euskerara itzuli zuen azpeitiarraren arabera, orain ez dot tipo honen izena gogoratzen) ingurukoak edonork ezagutzen dituela esan dezakegu. Danok dakigu Mantxako tokiren batetan Alonso Quijano aitonsemea zaldunei buruzko nobela larregi irakurtzeagatik zoratu eta, bere zaldi Rocinante eta arma zahar batzuk hartuta bidera irteten dela, berak esango lukeen moduan “para socorrer a los débiles, ayudar a viudas desválidas y desfacer entuertos”. Aurrerago Sancho Panza herrikidea batuko zaio ezkutari lanetan, eta biek batera jada topikoak bihurtu diren abenturak biziko dituzte iberiar penintsulako zenbait tokitan.

Quijotea autore eta ikerlari ugarik aztertu dute, eta ez naiz sartuko obra honen balorazio sakon eta akademikoak egiten, ezinezkoa izateaz gain erridikuloa izango litzatekeelako, hortik zehar hain analisi sakonak egonik. Baina analisi guzti horiek zerbaitetan ados badaude, honakoan izango litzateke: Quijoteak garrantzi historikoa du, ordurarte landutako jenero literario guztiak gainditzen dituelako planteamendu berri bati helduaz. Laburbilduz, historiako lehen nobela modernoa dela esan dezakegu.

Hala ere, lehen nobela moderno hau ez hasieratik moldeak apurtzeko intentzioarekin idazten. Igartzen da Cervantesek hasieran beste asmo batzuk zituela, istorio laburrago eta sinpleago bat egitea alegia. Baina momentu batetik aurrera, istorioa bera Cervantetaz jabetzen dela esan dezakegu, hain baitira aberatsak eta sakonak bertan jartzen dituen osagaiak… Horrela istorioa borobilduz joango da, askotan bide nahiko malkartsuak jarraituz, eta zenbait huts nabaritzen direlarik. Adibiderik garbiena Sanchoren astoaren lapurretan aurki dezakegu. Lapurreta hau, nobelak jasandako pasarte – aldaketa baten ondorioz lehen edizioan desagertu egingo zen, ez ostera astoa berriro agertzen deneko momentua, irakurlea nahiko aztoratuta utziaz. Koherentzia huts txikiak ere testu osoan agertzen dira… Munitibarko ermita baten egin dituzten aurkikuntzak kaleratu diren egun honetan, Quijoteak Erdi Aroko elizen eraikuntza prozesua gogorarazten digu: eraikitze estilo eta materialak bata bestearen gainean nahastuta agertzen dira, emaitza anabasa inperfektu bezain erakargarria delarik, bertan ikusi baitezakegu autoreak denbora tarte batetan izandako perspektiba aldaketa, eta hasierako ideiaren moldaketa prezeptu berrietara…

Dena den, hasierako asmotik urruntzen ari ote naizen susmoa daukat. Hau da, balorazio akademikoak alde batera utzi eta literatura zale soil bezala beste zale batzuei liburu honen gomendioa egitea.

Hortaz, harira joanez… zeintzuk izan daitezke Quijotea irakurtzeko arrazoiak?

Duda gabe, argumentuak gizakion dikotomia handienetakoa aztertzen duela: alde batetan jarrera idealista eta kimerikoa, eta bestean jarrera praktikoa eta fatalista, biak Quijotek eta Sanchok osatutako tandemean etengabe burrukan agertzen direnak.

Eta egia esan, tandem honen izaera berezia da nobelaren benetako amua. Pertsonaia aberatsak dira benetan, oso gertukoak egingo zaizkigunak (kariñoa be hartzen zaie momentu batetik aurrera), etengabe elkarrizketa mamitsuetan murgilduta egongo direnak, Cervantesi sekulako jokoa eskainiz.

Eta eskaintzen duten joko hori arlo umoristikorantz bideratuta egongo da askotan… egia esan, Quijotearen pasarte batzutan ia negar egin arte egin dot barre, nobelak deskribatzen dituen egoeren komikotasunak bultzatuta. Bizitzen diren egoera asko umore finez zipriztinduta daude, eta bikote mitiko honek sekulako egoera surrealistak gertatzea ahalbideratuko du nobelaren pasarte askotan.

Bestalde, Quijoteak XVII. mende hasierako gizartea hobeto ulertzen laguntzen du, ugariak dira garai hartako errealitate sozial, politiko eta kulturalera garamatzaten pasarte eta aipamenak. Adibidez, ez nekien garai hartan Iberiar penintsulan Otomanoen erasoak oraindik errealak zirenik. Honen inguruan detailetxo bat (Atharratzeren interesa piztuko duena duda gabe): Don Quijote Bartzelonara heltzen denan, berau agurtu eta inpresionatzeko hiru gerraontzi erabiltzen dituzte, hain zuzen Katalanek hiria eta bere inguruak turkiarren erasoetatik babesteko erabiltzen zituztenak.

Zentzu honetan, euskaldunok be badugu gure partea. “Vizcaino”en (garai hartan euskaldun guztiak ei ginen vizcainoak) gaineko aipuak nobelaren hainbat pasartetan agertzen dira, baina batez ere nabarmentzekoa da Don Quijote Sancho de Azpeitiaren kontra burrukatzen denekoa. Pertsonai honi Cervantesek “valeroso vizcaíno” deitzen dio, baina egia esan Don Quijote-k nobela osoan irabazten duen borrokaldi bakarrenetakoa da (horretan gauzak ez dira larregi aldatu mende guzti hauetan, ezta?). Hala ere, Cervantesek euskaldunok beste arlo batzuetarako ditugun dohainak goraipatzen ditu. Adibidez, ez dakit nongo idazkaria “vizcaino”a dela aipatzean, Sanchok zera botatzen du: “con esas características (euskalduna dela alegia), bien podria ser secretario del mismo emperador”.

Azken finean, onanismoan eta autoterapian oinarritutako hainbeste literatura argitaratzen den garaiotan, ez dator txarto iraganera jauzi bat egin eta bizitza, literatura ulertzeko beste modu batekin topo egitea. Cervantesek, nahiz eta bere izena eta pertsonaiak betirako hilezkortuta gelditu, ez zuen bizimodu errazik izan: besoa galdu zuen Lepantoko guduan, beranduago musulmanek preso hartu eta Aljerian lauzpabost urte egin zituen giltzapean, inoiz iristen ez zen erreskatearen zain. Beranduago, gaixotasun benereoren batek (sifilisa izan zitekeela diote) jota igaro ei zituen azken bizitza urteak, 70 urtera iritsi aurretik lurperatua izateraino. Hala ere, kapaza izan zen bizitza modu bitalista, umoretsu eta inteligentean enfokatzen duen nobelatzarra egiteko, betirako literaturaren urrezko letretan mantenduko dena. Izan ere, mendeak joan mendeak etorri gaurkotasun osoa mantentzen dute Don Quijote eta Sancho Panzaren irudiek, Mantxako bideak zeharkatzen jarraitzen duen bikote hilezkorra.

L. Etxebarriaren artikulu polemikoari erantzuna (by Bruno)

2006-04-09T04:38:00.000-07:00

Jode, que rancia la Lucia.. se ve que ya no tiene mucho que decir. Incluso, buscando informacion en internet sobre la novela de Garcia Marquez, he encontrado una critica de una tal Sonia Gomez Gomez (http://www.mujereshoy.com/secciones/2615.shtml ), que tiene algunos párrafos idénticos al de Lucia. ¿Plagio? Ya estuvo acusada de aprovecharse de la poesia de Antonio Colina... Y dice que se ha planteado dejar la literatura “por las críticas y la presión”... Claro, la que plantea la escritura como la fabricación de productos comerciales no creera que todos los criticos le bailarán el agua... Tuve la desgracia de leer una novela de esta tía, cuyo título no quiero ni recordar, que era lo mas fofo, pastoso y deslavazado que he leido en la vida.

Por otra parte, el rebote feminista ante la novela de Marquez es otro ejemplo de como a veces en nombre de algunas causas o ideologias se puede mear fuera de tiesto y quedarse mas ancha que pancha.

No voy a entrar a valorar todos los “terribles” datos que aporta la Etxebarria, simplemente decir que ese planteamiento que hace de la prostitución es totalmente maniquea y falsa. Por supuesto que hay mafias, pero... alguien se plantea porque hay tantas putas en todas partes? Obviamente, porque hay demanda y se cobra una pasta. De esos 40.000 putos y putas menores de edad que comenta, fijo que muchos lo hacen de forma voluntaria. Deleznable? Puede... pero hasta en Galdako, en la “diskofesta sin alcohol” para jovenes, unas cuantas espontáneas hacian mamadas en los WC del frontón a cambio de 3 €. Tenían entre 14 y 16 años... como la protagonista del libro de Garcia Marquez. Además, el precio que cobraban nos hace suponer que A) o son muy inocentes y no conocen los precios del gremio, o B) esa modalidad de prostitución no les suponia demasiado “sufrimiento”.

De todos modos, el verdadero meollo de la cuestión está en la interpretación que hace sobre la responsabilidad del autor de ponerse en contra de todo aquello que ella considera inmoral. Si eso tendria que ser así en todos los casos, se tendrían que echar a la hoguera multitud de novelas en los que el protagonista se mueve rozando los ámbitos de la moralidad. Ejemplos hay unos cuantos:

- Houellebecq. El ejemplo mas claro. Se folla putas, se siente atraido por adolescentes de trece años... y nadie ha puesto el grito en el cielo. Ademas, la Etxebarria lo menciona en su articulo, y no diece nada. Quizá porque es demasiado chic como para meterse con el? Puede... porque desde luego lo de Garcia Marquez es una tonteria comparado con Bruno, protagonista de “Las particulas elementales”, hiperexcitado porque ve entrar a unas chavalillas a la ducha comunal del camping, y se plantea entrar con ellas (“es una ducha comunal! Estoy en mi derecho!”) para poder rozarlas un poquito... Sin comentar cuando le saca la chorra a una estudiante de 15 años a la que le da clase...

- Andu Lertxundi. En Otto Pette el protagonista está liado con una moza de 14 años... y ademas lo glorifica una barbaridad!

- Cervantes. A lo largo de todo el Quijote, la virtud de las doncellas de “menos de 18 y más de trece años” se comenta un monton de veces. Son lo mas deseado... Que le parecería a Cervantes el rollo moral actual, en el que todo lo que no supera la cifra de 18 es prohibido?

Y bueno, aparte del tema de la pedofilia y la prostitución, si tuviésemos que censurar todas las novelas en los que el protagonista es un asesino, o un ladrón, o un dictador... sin que haya una valoración moral clara y concisa del autor, nuestras estanterias se verian medio vacias.
Con todo esto, la Etxebarria demuestra que no entiende el verdadero sentido de la literatura, que no es adoctrinar a nadie en las ideas pseudo - progres que ella propugna, sino el transmitir.

Lucia Etxebarriaren artikulu polemikoa

2006-04-09T04:29:00.000-07:00

El crítico acrítico

Argumento de una novela: Un periodista ochentón verifica, entristecido, que su potencia sexual ya no es la que era. Cosas de la edad. Llama entonces a su proxeneta de confianza, y le pide que le busque un jovencito al que nadie haya tocado. El cantinflero llama días después: ha localizado a un magrebí, de catorce años, virgen con garantía, cuya paupérrima familia está de acuerdo en vender los favores del chaval. La noche acordada, el chulo le proporciona una droga al chico para favorecer los avances del anciano pero con tan mala fortuna que el pobre , agotado tras una jornada dura - pues aún siendo menor trabaja en una fábrica - se queda tan profundamente dormido como para hacer imposible su desfloración. El viejo permanece toda la noche contemplándolo, extasiado ante su belleza, y cuando vuelve a casa el ochentón lleva tal calentón encima que, ante la visión de la dérriere de su secretario, que está agachado recogiendo unos papeles, no puede contenerse y le viola.

Si este libro se publicara en España, el escándalo sería mayúsculo, del tipo del que le cayó encima a Arthur C Clarke en 1998 , cuando The Mirror le acusó de ser un pedófilo. Pero resulta que cuando sale al mercado un libro con el mismo argumento pero con la sutil diferencia de que el putero es un señor heterosexual y la niña vendida y la criada violada ( analmente, por cierto) dos mujeres, nos encontramos entonces con "una admirable historia de amor " en palabras de la crítica, y con un aluvión de reseñas favorables que se ha desbordado por los suplementos culturales españoles, unánimes en su admiración. (Con la honrada excepción de esta revista) Sí, me estoy refiriendo a la última novela de García Márrquez, Premio Nobel. (Premio Nobel de la Paz fue también Henry Kissinger, responsable directo del golpe de Estado Militar contra Allende y de toda las dictaduras - incluidas las que falsamente se disfrazan de democracias- que campean hoy en América Latina: no es oro todo lo que reluce) .

Y entretanto, mientras todo el mundo se rasga las vestiduras al hablar de páginas de pedofilia en Internet, el Nobel, sus editores y su agente se llenan los bolsillos, y la sociedad bienpensante cierra los ojos al pasar por la calle de la Cruz, por la Montera, o por la casa de Campo, donde muchas menores de edad se ven obligadas a vender su cuerpo para lucrar a las mafias que las explotan, porque vivimos en un mundo plagado de millones de putas tristes que no lo son porque les da la gana, sino, precisamente, porque una cultura perpetuada por la literatura, por los textos escolares, por el cine, por la publicidad, por la tradición, ha enseñado y sigue enseñando a a los varones que la explotación y el maltrato a la mujer no solo son permisibles, sino hasta románticos .

¡ Por favor, es solo ficción!, me dicen muchos. Y aquí es donde se abre el debate. Cito a Florence Thomas: “El lenguaje es el fundamento de la reproducción del poder, un aparato de construcción y de representación de la realidad y por consiguiente de la acción sobre ella por medio de elaboraciones simbólicas. A través de él internalizamos ideas, imágenes, modelos sociales y concepciones del mundo" En cristiano: que de lo que se lee, se aprende, y que la única forma de cambiar la sociedad pasa por intentar transformar los modelos de representación que reproducen las estructuras dominantes.

En un país como Colombia, en el que más de 40.000 menores de edad practican, y no libremente, la prostitución, y la cifra va en aumento¿ no podría haber aprovechado el Premio Nobel la plataforma que le ofrecen su fama y su prestigio para ayudar a luchar contra semejante lacra en lugar de idealizarla y glorificarla? Y cuando los medios españoles protestan unanimemente contra los casos de prostitución infantil de Barcelona ¿ no es hipocresía que nadie, en ninguno de los mal llamados suplementos culturales de los mismos medios, se haya atrevido a alzar el gallo para decir que García Márquez puede escribir mejor o peor, pero que lo que ha escrito se llama apología de la explotación infantil y de la violación, y que como tal debe leerse, y nunca como historia de amor ?

Me dirán ustedes: cualquiera tiene el derecho de hacer literatura sobre lo que le dé la gana. Aceptemos, como base teórica, esa premisa, aunque a mí me parece discutible,como se lo parecería a cualquiera que admita la distinción entre arte comprometido y simple mantelismo, y que crea en un arte que asuma responsabilidades morales con respecto a la sociedad a la que se dirige.

Y sigo: Es de sentido común la certeza de que ningún derecho es absoluto, que los límites de la libertad de expresión son imprecisos, y que la ética no es coactiva. En la Declaración Universal de los Derechos Humanos se afrima que : «Todo individuo tiene derecho a la libertad de opinión y de expresión" Pero este derecho no prevalece sobre otros. Nuestra Constitución prescribe en su artículo 20.4: «Estas libertades tienen sus límites (...) y, especialmente, en el derecho al honor, a la intimidad, a la propia imagen y a la protección de la infancia.»

En cualquier caso es evidente que hay un doble rasero. Si García Márquez escribe sobre pedofilia y violación, hay que respetar su derecho a la libertad de expresión. Pero si Miguel Angel Martin publica un cómic en el que analiza prácticas sexuales "desviadas"entonces la Procura de Cremona secuestra en imprenta la edición italiana de Psychopathia sexualis bajo la acusación de "inducción a la pedofilia", e incluye en el lote la edición italiana del Consejos sexuales de Alvarez Rabo que ni induce a la pedofilia ni a la agresión a la mujer. Otro libro de Alvarez rabo, A las mujeres no les gusta follar, fue retirado de las librerías portuguesas no porque insultase a la dignidad de las mujeres (es un libro pro feminista), sino por escándalo público Obvia decir que el libro de Marquez no ha tenido ningún problema ni en Italia ni en Portugal. ¿ En qué quedamos? ¿Los límites de la libertad de expresión son extensibles según convenga y se alargan para unos y se recortan para otros? ¿ Solo hablamos de pedofilia cuando el menor es varón y si es mujer no importa? ¿ Será quizá que el hecho de que los cómics no se consideren arte por parte de cierta crítica burguesa hace que se aplique diferente rasero ? Y, si habiamos acordado unanimememente que en ficción todo se puede decir, ¿ en qué argumento legal se basaba la justicia italiana? ¿qué es libertad de expresión y qué es derecho de la colectividad?
Vale. Admitamos en hipótesis que sí, que cada cual puede escribir lo que le dé la gana y que si uno escribe una novela en el que el protagonista es un nazi encantador que defiende el genocidio judío, puede hacerlo, dado que todo se puede hacer desde la ficción, y que por eso García Márquez tiene derecho a escribir sobre lo que más le pone. Pero lo que no se puede hacer, desde la crítica, es llamar "historia de amor" a una relación de abuso.

Es decir, a mí me puede gustar o no Miguel Angel Martin, pero ya se me ha advertido que su obra es " incitación a la pedofilia y violencia gratuita". Si luego yo decido comprarla, es mi problema. Nadie me ha dicho que me vaya a encontrar con amor y mucho menos con "sabiduría". Porque nombrar es crear, ya lo decía la Biblia. Y también dirigir, nos lo avisa Steiner: " El simple hecho de nombrar las cosas, de crear palabras, es la manera que tiene el hombre de apropiarse del mundo" y " El idioma fue utilizado para incorporar a su sintaxis lo infernal, usado para destruir lo que de hombre hay en el hombre e instaurar en su conducta lo propio de las bestias" .

Debería estar claro que un crítico literario no es un señor que escribe reseñas en un periódico, sino un autor que evalúa autónomamente el discurso literario como transmisor de concepciones sobre el mundo, y por ende transmisor de poder, y que hace un ejercicio intelectual analítico y responsable. Pero hay ay muchos reseñistas mal llamados críticos que son precisamente acríticos, meros transmisores de datos, datos que ordenan según los requerimientos de un poder que les paga por hacer este trabajo, sin ejercer sobre ellos ningún criterio personal.

Decía Pierre Bourdieu que "El recelo con que la crítica feminista observa los escritos masculinos no carece de fundamento. ( ...) porque el analista, enfrentado a una institución que se encuentra inscrita desde hace milenios en la objetividad de las estructuras sociales y en la subjetividad de las estructuras mentales, suele emplear como instrumentos de conocimiento categorías de percepción y pensamiento que debiera abordar como objetos de conocimiento " Resumiendo: qué triste y qué peligroso que ciertos críticos acríticos vivan con orejeras simbólicas que limitan su campo de visión, porque responden a estructuras en las que nunca se desafía el concepto de autoridad.

Lucia Extebarria

Zer da filosofia?

2006-03-29T00:27:00.000-08:00

Imajina ezazue etxeko sofan etzanda zaudetela, lasai-lasai, lan ordu nekagarrien osteko patxadan. Telebista piztuta daukazuen arren, ez diozue kasu handiegirik egiten. Konpainia apur bat izatearren besterik ez baitaukazue piztuta, denbora-pasan.

Bat-batean, inolako abisurik gabe, amatatu egiten da telebista. Itzali egiten dira argiak. Eta zuek, izututa edo kezkatuta behintzat bai, balkoira irteten zarete zer gertatu den jakitearren. Auzo guztian egin ote du argindarrak huts?

Ez diozue galderari erantzunik aurkitzen. Horren ordez zuen etxe aurrean, airean flotatzen ari den espaziuntzi borobil bat baizik. Argi koloretsuek inguratzen dute, bueltaka ari da. Baina zentroan duen foku indartsu batez zuen portalean bertan dagoen estralurtar bat argitzen du.

Segituan, goiko ateko tinbrea entzuten duzue. Beldurrez baino gehiago, jakin-minez, atera joan eta ireki beste erremediorik ez daukazue, ateak ez baitauka behazulorik.

Zer galdetuko zeniokete estralurtarrari?:

-Nor zara?... nondik zatoz?... nolakoa da zure mundua?... zoriontsuak al zarete zure planeta horretan?

Orain, inor ez dadila larritu arren – esan zuen irakasleak - gizaki guztiz berezi eta misteriotsu bat aurkeztu nahi dizuet. Misteriotsua eta zeharo ezezaguna. Berari zuzendu ahal izango dizkiozue pentsaturiko galdera denak.

Eta irakasleak, guztion harridurarako, gutunazal zahar batzuk banatu zizkigun, zeintzuk barnean ispilu txiki batzuk zekartzaten. Eta horrela, aurretiaz prestaturiko galdera guzti haiek, ispiluetan isladatzen ziren izaki berezi, misteriotsu eta ezezagun haiei galdetu genizkien.

-Pablo Navarro-

Egunero hasten delako

2006-03-23T01:32:00.000-08:00

Izenburua: Egunero hasten delako.

Egilea: Ramon Saizarbitoria.

Orrialdeak: 163 (hainbat hitzaurre barne).

Argitaletxea: Erein.

1969. urtean argitaraturik, lehen euskal nobela modernoa omen da "Egunero hasten delako" hau. Honela da teknikari dagokionez behintzat, zeren eta gaia kontutan hartuta Txillardegiren "Leturiaren egunkari ezkutua" (1957) dugu aitzindari.

Nobela honetan, Gisèle Sergier-en istorioa kontatzen zaigu, zeina haurdun gelditzen den nahi izan gabe eta artean gazte unibertsitario delarik. Honela bada, abortatzea beste biderik ez zaio geldituko eta hauxe du nobelak ardatzetako bat. Bestea, eten gabe hitz jarioan ari den hitzontziak osatzen du, hainbat eta hainbat gai jorratuz bere elkarrizketa kideari erantzuteko astirik ere ematen ez diolarik. Hasieran tren geltoki baten eta zentral telefoniko baten gero kokatuta daude eleberriaren pasarte hauek, noizean behin Giséle-enarekin uztartzen direnak.

Niri pertsonalki, zeharo zinematografikoa iruditu zait eleberria. Gisèlen pasiada bakartiak adibidez, argi eta garbi bisualizatu ahal izan ditudalarik. Eskertzeko moduko beste gauzetariko bat zera iruditu zait, pertsonaiak eta kokapena frantsesak izatea euskal eleberri bat izan arren. Honek nire ustez, ezberdintasun erakargarri bat ematen dio, Bilbon kokatuta lortuko ez lukeena.

Kritika negatibo modura hauxe aurkitu dut hitzaurretariko batean, pertsonaien eta egoera narrratiboen gehiegizko eskematismoa. Erabat ados nago eta gainera, eskematismo honek askotan ulergarritasunari kalte egiten diola pentsatzen dut. Ez dugu ahaztu behar dena den egilearen lehen eleberria izan zenik.

Aipamen gisa, zera esan, aldaturik aurkituko duela eleberria aurretiaz ezagutzen zuenak, ez baitu euskara batuak alferrikako bidea egin azkeneko hogeitamar urteotan.

Platonen azkeneko hitzak

2006-03-23T00:56:00.000-08:00

"Dudarik gabe jainkoei gehien zor diedan gizona naiz. Izan ere, greziar jaio nendin ahalbidetu zuten barbaro jaio ordez, Periklesen mendean jaio nintzen beste edozein garaitan baino, Sokrates eduki nuen maisu eta ez beste edozein, eta ikasle asko izanik ere, Aristoteles izan nuen haietariko bat"

Lekuak

2006-03-15T00:30:00.000-08:00

Izenburua: Lekuak.

Egilea: Bernardo Atxaga.

Argitaletxea: Pamiela.

Orrialdeak: 246.

Hainbat lekuri buruzko kontakizun ezberdinez osaturik dago liburu hau. Atzekaldean azaltzen den eran hala ere, ez dira leku denak geografikoak. Obaba, Euskal Hiria, Maroko, Kanariar irlak eta abarrekoetatik egingo du irakurleak salto gogoeta sakon, ipuin eta bidai kroniken uztarketa den liburu honetan.
Gogoetak oso gustoko izan ditut, euskal gatazkaren arazoari buruzkoak batez ere, hausnarketarako bidea zabaldu didatelako idatzi onek ohi duten eran. Dirudienez, kontakizun denek oinarri biografiko bat dute, nire ustez garai berdintsuetan Euskal Herrian jaio izandako irakurle asko identifikaraziko dituena. Besterik gabe, lagun arteko solasaldiak sustatzeko biziki gomandatzen dudan liburua da hau.

©

2006-03-02T01:41:00.000-08:00

Izenburua: Great Expectations.(Edizio laburtua).

Egilea: Charles Dickens. (Latif Dossek sinplifikatua).

Orrialdeak: 110.

Argitaletxea: Longman.

Portsmouthen (Ingalaterra) jaio zen Dickens 1812.ean. Hala ere, familia osoak Londonera jo zuen bi urte edo zituenean. Nahiko txiroak izanik, zirkunstantziek eskola uztera behartu zuten Dickens artean oso gazteazelarik. Bere ama izan zen irakurtzen irakatsi ziona eta liburuekiko zaletasuna hartu arazi ziona. Aita, zorrak zirela eta izan zen espetxeratua, eta honek bere lanean eragina izan zuen, eleberri honetan bertan nabari daitekeenez. "Great Expectations" baldintza berezi batzuetan izan zen idatzia, bere emaztearekiko banatze prozesuan zegoela.

Eleberriko protagonistak, Pip izeneko mutilak, gurasoak hilik ditu eta bere arrebak eta honen senarrak, errementaria denak, heziko dute. Bapatean bere zoria aldatu egingo da, Pip gazteari ezkutuko pertsona batek diru mordo bat utziko dionean. Orduan Londonera joan, heziketa on bat jaso eta jauntxo baten moduan bizi ahal izango da. Bere "itxaropen handiek" ordea, ez dute berak esperotako fruiturik emango, egun batez ustekabeko deskubrimendu bat egingo duenean.

Liburuaren azalean dioenez, arrisku, abentura eta hilketei buruzko eleberria dugu hau, baina norbere ezagutzari buruzkoa ere bai, Pipek bere bizitzaren oinarriak zalantzan jartzen dituen heinean. Bakoitzaren jatorria arbuiatzearen eta sustraiekiko maitasunaren arteko barru borroka biziko du Pipek. Nik dena den, ez nuke edizio laburtua inondik ere gomendatuko, eleberriko akziozko zenbait pasarte era ulertezinean irakurtzen baitira kasik. Kapitulu bakoitzean gainera, gertatuko denaren zantzuak ematen ditu izenburuan bertan, kapituluak berak duen misterioa agerian utziz.

Bukatzeko esan, 1998.ean izen bereko filmaren remakea (originala 1947.ean filmatu baitzen) zuzendu zuela Alfonso Cuarónek adaptazio moderno gisa. Bertan, Ethan Hawkek egiten zuen Pipen papera, eta Gwyneth Paltrowek, Estella ederrarena. BBC kateak ere Dickensen eleberri hau erabili zuen 1981.ean serie bat produzitzeko.

2006-02-28T00:46:00.000-08:00

Izena: Estúpidos hombres blancos. (Stupid white men)

Egilea: Michael Moore.

Orrialdeak: 288

Argitaletxea: Ediciones B.

Liburuaren bukaeran zehatz-mehatz aipatzen duen bibliografiari jarraituz, Amerikako Estatu Batuen analisia egiten du idazle eta zinemagile estatubatuarrak. Bertan, Bushek irabazitako lehendabiziko hauteskundeen gorabeherakoak, Demokraten epelkeria, eta estatuak enpresen aurrean duen ahultasuna azaltzen dizkigu autoreak ezaugarri duen umoreaz.

Liburuak berez ez du egunkaririk noizbait irakurri duenarentzako ezer berririk azaltzen. Baina hori bai, kapitalismo zein politikeoaren magoen trukuen nondik norakoak esplikatzen ditu, datu zein dataz. Institutuko irakurleei zuzenduko nieke bereziki, edo gaia sakonki baina aspertu gabe landu nahi dutenei.

Irakurleak inpotentzia sentipena izan dezake hainbesterako diren trikimailu ustelak ikusita. Dena den, ez agobiatzeko gomendatuko nioke, idazleak berak (berea duen eragin ahalmenaz) telesail baten, liburu biren eta hiru pelikulen ostean ere ez baitzuen Bushek hauteskundeak gal zitzan lortu. Beraz, aldaketak astiro eta denboraz etorriko direla onartzea besterik ez dago.

Bukatzeko, zera esan, Venezuelan erositako edizio pirata bat zela nik irakurritakoa, orrialderen bat faltan zuena, eta atal batzutan akats ortografikoz beterik zegoena. Gorantziak SGAEkoentzat.©

Nacho Vegas-i elkarrizketa

2006-01-24T02:08:00.000-08:00

Nacho Vegas musikari asturiar bat da. Manta Ray taldean ibilitakoa, baita beste proiektu batzuetan be, baina azken urteetan bere bakarkako ibilbidera ahalegin guztiak bideratu dituena. Berba gitxitan azaltzearren, Bob Dylan gazteenaren bertsio espainiarra dala esan daiteke ("salvando las distancias").
Nik ez daukat bere diskorik - rock malenkoniatsu, gordin eta poetikorako gero ta joera gitxiago dot- , baina interneten irakurri dodan elkarrizketa mamitsu bat oso interesgarria iruditu jat. Artea eta sorkuntzaren inguruko gogoeta sakonak azaltzen dira, baita morbo - egarria asetzeko balio daben drogen inguruko komentario batzuk - Vegas jaunak zaldi gainean egiten dau trostan antza. Flipeute geratu nok...-

http://www.limbostarr.com/entrevista_jrv.html

Durangoko azokaren gainbeherari buruzko artikulua

2006-01-18T02:03:00.000-08:00

Durang-O-Matic
Egoera eutsiezina da jada: urte gehiegi dira bisitarien kopurua jaisten ari dela eta ezin da gehiago erabili abenduko "zubiaren" kokapen desegokiaren aitzakia; kontsolidazioaren inguruko adierazpenek ez dute inor engainatzen jada. Durangoko Liburu eta Disko Azoka gainbeherara doa zuzen-zuzenean.

Ez dakit nork hitz egin die nire dohainaz, oso jende gutxik baitauka horren berri, baina kontua da Gerediaga Elkarteko eta Elkar megaenporioko ordezkari bana hurbildu direla nire bulegora, eta laguntza eskatu didatela. Nik, hasieran, ezetz esan diet, arriskutsua dela eta ez dudala halako gauzetarako erabiltzeko ohiturarik, baina eskaintza errefusaezin bat egin didate, eta onartzea beste erremediorik ez dut izan.

Alde egin dutenean, beraz, nire diban berezian etzan, argiak itzali, elektrodoak konektatu eta alfa fasean sartu naiz. Bidaia ez da bereziki zaila suertatu: urte gutxi egin ditut aurrera, hogeita bost besterik ez, eta ez dut neke berezirik sentitu Durangon azaltzean. Bete-betean asmatu dut aurreneko saioan: egunkari batean konfirmatu ahal izan dudan bezala, abenduaren zortzia da. Pabilioi aldera hurbildu naiz; eguraldia ona da, kasik beroa, eta zerua urdin dago. Jende gutxi dabil kaletik, baina goizegi dela pentsatu dut: denbora-jauziekin gertatu ohi den zerbait da, ezin ondo kalkulatu iritsiera-ordua. Baina erakustokia hutsik dago: ateak itxita, barruan standik ez, eta inguruetan agure bat baino ez, aulki gurpildun elektriko batean eserita. Hurbildu zait.

"Kaixo, Iban", esan dit xaharrak, "zure zain nengoen". Ez dut berehalakoan ezagutu. "Luis Fernandez naiz". Babo aurpegia jartzen jarraitu dut, antza, zera gehitzera behartuta sentitu delako: "Luistxo, motel, Luistxo Fernandez, Code & Syntax-ekoa!". Ahalik eta adeitsuen agurtu dut orduan, baina ez natzaio ea zer moduz dagoen galdetzera ausartu, badaezpada. Ea zer den nire zain egotearen kontu hura, hori izan da bota diodana. "Zer izango da ba: programaren bila etorri zara, ezta?". "Zein programa?", nik. "Durang-O-Matic-a, noski: Durangoko azokaren dekadentzia geraraziko duen asmakizuna. Duela hogei urte ezinezkoa zen halako zerbait garatzea, baina gure teknologiarekin...", eta hori esatearekin batera USB-lapitz horietako bat luzatu dit; hatzen artean ibili dut une batez. "Eta honekin Durangoko Azokaren arazoak konpondu dituzuela diozu?", eta pabilioia seinalatu dut esanguratsuki, "Ba ez dirudi oso eraginkorra izan denik".

"Ez zaitez inozoa izan", erantzun dit Luistxok, "Milaka jende metatzen zituzten euskal erromeria deseroso eta kitsch horiek erabat gaindituta daude jada, eta zure esku dago garai berria aurreratzea". Durang-O-Matic-a zertan datza galdetu diot orduan. "Durangoko Azokara noiznahi joateko aukera eskaintzen dizu, etxetik bertatik, edo Internet terminal bat daukan edozein puntutik; errealitate birtualeko kasko batzuk edukitzearekin nahikoa da". "Baina edonoiz sartzea badago, zer zentzu...?". "Tira, abenduko lehenengo egun hauetan mugimendu handiagoa dago Durang-O-Matic-en; badakizu, ohiturazale asko dago. Edonola ere, "zubiaren" amaieran egiten dena Gerediagakoen ohiko prentsaurrekoa da, urteko balantzea eskaintzeko. Eta, ziur egon, sistema erabili aurreko urteetakoa baino dezente positiboagoa izaten da".

Durang-O-Matic-aren gainontzeko abantailez mintzatu zait ondoren Luistxo. "Azokaren itxura bera aldatzea dago, esaterako: badaukagu egungo pabilioiaren erreprodukzio fidela, baina baita karparena ere, nostalgikoentzat, eta garai heroikoetako azoka zaharrarena, are nostalgikoagoentzat; orduko hotz-sentsazioa eta guzti paira dezake bezeroak, nahi izanez gero. Bisitariek nobedade guztiak erosteko aukera dute, oraingoak eta garai batekoak; hiruzpalau egun beranduago etxera helduko zaizkie postaz, erosotasun guztiekin, eta egileak berak izenpetuta. Sinaduraren unea, jakina, xehetasun guztiekin biziko ditu bezeroak, eta sinadurak eta eskaintzak, ahal den heinean, benetakoak izango dira". "Zer dela eta 'ahal den heinean'? Batzuek ez al dute firmatu nahi?". "Ez, ez: ez dago sinatzeari muzin egiten dion idazlerik; horrekin ez dago oztoporik. Arazoa zen idazlea hilik dagoen kasuetan". "Hilik?". "Bai, Durang-O-Matic-en posible da, nik zer dakit, Mirandek edo Lazarragak beraien liburuak sinatzea, besteak beste; sintetizatu ditugun irudiak perfektuak dira. Kasu horretan liburuarekin heltzen den sinadura faksimila da, noski, baina errealismo maila handikoa; eskaintzak erredaktatzeko euskal filologiako lizentziadun talde batek bildutako datu-base itzela erabiltzen dugu".

"Dena dela", egin diot arrapostu, "agian bisitariaren aldetik ez dago arazorik, erosoagoa da eta hori guztia, baina zer gertatzen da idazlearekin? Kontaktu zuzena publikoarekin, masa-bainuak, sinadura-eskaeraren emozioa... Hori guztia galtzen da, ezta, tramankulu honekin?". "Alderantziz: idazleak dira kontentuen daudenak. Ez dute zertan mugitu behar fisikoki, eta aukera dezakete noiz sartu eta baita zenbat eta zein motatako jendeak ere eskatuko dien sinadura, are garai bateko Bernardo Atxagarenak bezalako errenkada luzeak lortuz; guztiz birtualak, noski, baina nork nabarituko du diferentzia?". Luistxok gauza gehiago azaldu nahi izan dizkit dispositiboaren inguruan, baina, Errauskine baten gisa, laster alde egin behar dut etorkizunetik -alfa faseak ez du luzaro irauten-, eta, ondorioz, USB-lapitza hartu eta, kasik agurtu gabe, desagertu naiz. Eta gure garaira itzuli naiz, Durangoko Azokaren gainbehera argi eta garbi ikusten den une honetara. Baina egoera horrek ez du luzaro iraungo, lagunak: konponbidea dakart hatzen artean.

Iban Zaldua, idazlea

Faszismo posmodernoa

2006-01-17T02:08:00.000-08:00

Atharratze, aurreko egunetan George Orwell plazan jarri berri duten kamaren inguruko post-a jarri zendun.
Gaur, DJ/Rupture musikoaren blogean denborapasa nenbilela honako dokumentu hau aurkitu dot:
http://www.espaienblanc.net/informe_2004.pdf

Justu Forum-aren inguruan konpartitu genduzan hilabete hareetakoa da txostena, eta gaur egun BCN bihurtzen ari dan "munstroa" nahiko zorrotz narrutzen dau. Egia esan, askotan zorrotzegi eta akademikoegi ez ote dabilen pentsarazten deutsu idatziak...

Baina bueno, ondo dago guk be askotan hausnartu izan dogun horren inguruan apur bat sakontzeko. Gogoratzen dok heure teoria? Apurka -a purka dirudun jendeak uriburuak itzi eta herrietarantz tiretuko dauela urietako bizitza gero ta jasangaitzagoa bihurtuko dalako?

Ia zelan ikusten dozun....

2006-01-16T07:40:00.000-08:00

Houellebecq Irlandako kostaldean (Michel Djerzinski bere bizitzako azken urteetan bezala)egoala uste genduan. Bere amorante italiarrarekin batera, irla britaniarreko lasaitasunean patxada ederrean bizitzen, egunak koito eta whiskitan blaituta, literaturatik erdi aldenduta. Baina usteak erdia ustel.

Literatura frantziarreko enfant terriblea Almeriako kostaldean genduan, Cabo de Gata inguruan etxe bat erosi ta bere hurrengo nobelarako materiala prestatzen. Mercedes bat erosi eta inguruetako putetxeak ezagutzen ibili izan da, baita udatiar ipar-europarrez osaturiko zirkulo liberal – orjiastikoetan sartuta. Bidenabar, gizarte espainiarrak azken 30 urteetan jasandako aldaketa soziolojiko latza aztertu dau: “bajo palio” ibiltzen zan gizartean jadanik hedonismoa guztiz zabalduta dagoala ikusteak jakinmin handia sortarazten ei deutso...

Egia esan horretaz konturatzeko ez dago Goncourt saria irabazi dauan autorea izan beharrik. Sekten indarra gizartean gero ta errotuago dagoala be gauza jakina da. Lanzaroteko lur eremuak mortu eta latzen inguruan be idatzi deusku lehenago, hain juxtu Lanzarote izeneko nobela – appetizer labur haretan. Eta zoriontasuna zakila neska gazte baten alu estu eta flexiblearen baliokidea dala be askotan irakurri deutsagu. Ze barritasun aportatzen deusku orduan Houellebecq-ek?

Ba azaleko gaiaren itxurazko aldaketa batez salbu (itxurazko diot, ze protagonistak bere alter egoa izaten jarritzen dau, gizartea sustengatzen daben morala eta baloreen dejenerazioa lehen lerroan dagoz, ta zer esanik ez betiko titi, “felpudo” eta zakil tenteak), ezer gutxi.

Hori bai, Houellebecq nekatuta, ahituta dagoala nabari da. “Siketute”, neure amamek esango eben moduan. Nobelako protagonista dan Daniel bezala, 47 urteko komiko edo umorista, bere espektakulu azido eta “kontzeptualekin” Frantziako kritikaren faborea bereganatu eta urrezko atseden batera erretiratzeko aukera egiten dauana. Baina dirua, sekulako parajean kokaturiko etxea eta bikote erakargarri eta inteligente bat izan arren, adinak eta beronek dakartzan arazoek ez deutsoe barkatzen.

Danielen mundua dejeneratzen hasten da, Esther izeneko neska espainiar gaztea ezagutu arte. Honek ilusoa eta miatemina, eta batez ere sexuaren ikuspegi berritu bat erakutsiko dizkio, baina baita bere arazoak areagotu be.

Era berean, Daniel sekta batekin hartuemonetan hasiko da, eta nahiz eta kuriositate antropolojikoz egin, nahiko sakon sartuko da sekta honen garapen eta hazkundearen inguruko jazoeretan. Azkenean, sektan guztiz barneratuko da, bere esperantza bakarra den hilezkortasuna eskeintzen baitiote.

Izan ere, nobelaren beste gorputza osatzen dabe Danielen ondorengo klonikoak izango diren Daniel 24 eta Daniel25-en kontakizunek. Honeek 2000 urte aurreragoko mundu suntsitu eta kaotiko baten bizi dira, inguruarekiko hartuemon zuzenik eukin gabe, sektak antolaturiko bizitza errejimen seguru bezain aspergarrian murgilduta, lehenengo Daniel harek utzitako bizitza – kontakizunaren haria jarraituz gizakiaren sentipen eta pentsamoldeak ulertzeko ahaleginean. Ez dira gai ordea, giza espezie berri bat osatzen baitute, eta Danielen grina, sentipen eta beldurrak ulertzeko ezgai izango dira, nahiz eta behin eta berriro horrretan ahalegindu bere autobiografiaren berrirakurketari ekinez

Dana dala, gizaki espezi berri hau eta kataklismoek suntsitu ez dituzten gizaki arruntak batera eta zoriontsu bizi diren irla bat egotearen aukera ere badago, eta ez dira gutxi euren “betiereko segurtasuna” albo batera utzi eta irla horren bila abiatzen diren neogizakiak.

Pertsonalki, nahiz eta Houellebecq-ek betiko teklak nahiko modu zorrotzean jotzen jarraitzen duen, bere literatura aldatz behera nabarian dagoala sumatzen dot nobela honetan. Arazo nagusienetakoa sinesgarritasun falta da.

Neogizakien teoria barriak “Las Particulas Elementales” nobelan azaltzen ziren klonazio eta hilezkortasunaren teoriek baino sineskortasun urriagoa du. Zer esanik ez hemendik 2000 urtera itsasoak sikatu eta plaka tektonikoak guztiz mogiduko direla dioten teoriak. Bere aurretiko nobeletako gizartearen deskribapena azidoa baina zehatza eta egiazkoa zan. Orain, karikatura sinple batekin konformatzen da maiz: Bruselasko funtzionariak, Lolita aldizkariaren irakurleak, sektako kideak, Madrileko giro unibertsitarioko gazteak… oso modu estereotipatu eta sinplean deskribatzen dituela nabari da. Hori bai, ez die barkatzen zahartzaroaren aurrean azaltzen daben higuina eta tolerantzia eza... “alu gazte bat eskura izateko eskubidea dut!” ohiukatuz dabilkigu idazle frantziarra nobela osoan.

Baina... hain zahartuta hago, Michel, miresle literarioekin be ligatzeko gaitasunik ez duala? Seguru hogeitapiku urteko kazetaritza edota letretan lizentziatu berri bat baino gehiago dagoela zure zakila ahoratzeko prest...

Kritiko frantziar batek zioen Houellebecq – zale sutsuei jasangaitza zitzaiena zera zela: idazle frantziarraren nobela salduena bere lanik txarrena izatea. Izan be, ez da “Ampliación…”-ek suposatzen zuen ukabilkada labur baina sakona. “Plataforma” nobela sozio – ekonomiko - antropolojiko zorrotz bezain dibertigarriarekin ere ezin daiteke konparatu. Eta “Las Partículas…” nobela totalarekin zer esanik ez. Houellebecq-ek nobela honetan darabilzan idazkera eta argumentazioa nolabait definitzekotan hiru H erabiliko nituzke: “histrionikoa”, “hiperbolikoa” eta “hipokondriakoa”. Zailago, ozenago eta garratzago izateko ahaleginetan jabilku autorea, baina luma hartzeko gogo gutxirekin dabilela emoten du.

Ah... non geratu dira Tisserand, Bruno, Michel edota Valérie moduko pertsonaiak...

Enfin, beti berirakurri ahal izango ditugu bere aurreko lanak. Besteekaz hori noizbait egingo dudala argi daukadan arren (nahiz eta jadanik berirakurrita euki), “La posibilidad de una Isla”-gaz ez daukat batere garbi...

"Anjel Lertxundiren blogetik ateratakoa"

2006-01-11T08:40:00.000-08:00

"Bartzelonako kaleetan dauden kontrol-kamera guztietatik Georges Orwell plazan jarri zuten lehena"

Biribila! Idatz itzazu Kataluniari omenaldia eta kontrolaren kontrako 1984 nobela, bil ezazu plaza bati zure izena emateko adina meritu, zertarako, eta txokotxo bat egiteko bideo-kamera bati!

Woody Allen

2006-01-07T05:56:00.000-08:00

Sex without love is an empty experience, but as empty experiences go, it's one of the best.

Bost idazle Hasier Etxeberriarekin berbetan

2006-01-04T06:57:00.000-08:00

Ze munduan den tristeena da bizitza ia ohartu orduko pasatzen dela, eta susmatzen dut bi edo hiru edo hamaika bizitza behar genituzkeela benetan bizi izan garela esan ahal izateko.
Joseba Sarrionandia

"Min arraroa da... Inoiz biziko ez duzun zerbaitengatik oroimenez hiltzea"

2005-12-31T07:02:00.000-08:00

Izenburua: Zeta. (Seta)

Egilea: Alessandro Baricco.

Argitaletxea: Igela.

Orrialdeak: 112.

1958.ean jaio zen Alessandro Baricco Turinen. Filosofian lizentziaturiko idazle eta kazetaria da, liburu programa bat zuzendu izan duena eta idatz eskola bat fundaturikoa.

Hervé Joncourren istorioa dugu hau, zeinetan berak hainbat bidai egingo dituen Japoniara Zeta beldarren arrautzak eskuratzearren. Bueltan ordea, arrautzak baino garrantzitsuago diren kargamendua ekarriko du, barne kargamendu berezi bat.

Labur eta hizkuntza poetikoz idatzitako liburua dugu hau. Bariccoren hitzetan, keinu bidez eta ez pentsamendu bidez kontatu nahi zuen Zeta istorioa, keinu bidez bakarrik. Beharbada horregatik du eleberriak egitura desberdina. Hirurogei ta bost kapitulutan banaturik dago, orrialde bakarrera iristen ez direnak ugari direlarik. Gainerantzean deskribapenen falta, tarte askoren errepikapena eta hizkuntzaren poetikotasuna nabarmenduko nituzke. Astiro irakurtzekoa beraz, zaporea hartu nahi bazaio behintzat. Bukaeran borobildua den liburua dela esango nuke, istorioa itxiz bukatzen dena. Hori bai, tartean gauza asko gertatzen ez delako sentsazioa izan dezake batek behar duen patxadaz irakurtzen ez badu. Nik behintzat bigarrenez irakurtzeko premia nabaritu dut, Bariccok azaltzen dituen keinu poetiko horiekin berriro bustitzearren.

©

El cuerpo

2005-12-30T05:20:00.000-08:00

Izenburua: El Cuerpo (The Body).

Egilea: Hanif Kureishi.

Argitaletxea: Anagrama.

Orrialdeak: 270.

Ingalaterran jaio eta hazirikoa dugu Hanif Kureishi. Londoneko King’s College-ean burutu zituen filosofia ikasketak eta han hasi zen antzerki lanak idazten. Honetaz gainera, kontakizun liburuak, pelikula gidoiak eta eleberriak idatzi ditu, hainbat sari jaso dituelarik.

Ingelesa izan arren, bere familia, edo aita gutxienez, Pakistandarra zen. Honela, familia etorkinen arazo jenerazionalak landu ditu bere obran zehar. Eta lan honetan, etorkinena bakarrik ez, baizik eta guraso ta seme-alaben arteko harreman tirabiratsuak jorratzen ditu behin eta berriro. Harrapaturik dauka arazoak idazlea dirudienez, ezin baitezake bere lanetatik urrundu. Eta hau “My ear at his heart” bere azkeneko eleberrian ikus dezakegu berretsirik.

Liburu honi dagokionez, zazpi atalez osaturik dago: “The Body” eleberri laburrarekin hasi, eta beste sei ipuinek jarraitzen diote. Hasierakoan, gazte baten gorputza jasotzen duen agure batez dihardu, eta honek dakarzkion abentura zein arazoetaz. Beste ipuinei dagokienez, tentsio familiarra ardatz duten kontakizunak direla esango nuke,. borobildurik ez daudenak, baina zer pentsatu ugari ematen dutenak. Batez ere, berak duen arazo berdina dutenetzat.

Honelakoak (“Ciudadano de ninguna parte, habito el País de Follar”) aurkituko ditugun arren, ez dezala irakurleak pentsa eleberriak ez duela barrenik, izan ere, batzutan hain da barnekoia, kosta egiten dela guztiz ulertzea.